Ο Φιλέας Φογκ δεν θα έκανε τον γύρο του κόσμου σε 80 ημέρες, στο ομώνυμο μυθιστόρημα του Ιουλίου Βερν που δημοσιεύθηκε το 1872, αν δεν υπήρχε η διώρυγα του Σουέζ που είχε εγκαινιαστεί λίγα χρόνια νωρίτερα. Η διάνοιξη του καναλιού σε μόλις δέκα χρόνια (1859-1869) αποτέλεσε τεράστιο επίτευγμα των μηχανικών της Compagnie Universelle du canal maritime de Suez, η οποία είχε ιδρυθεί γι’ αυτόν τον σκοπό από τον Γάλλο διπλωμάτη Φερδινάνδο ντε Λεσέψ. Η διάνοιξη θα ήταν όμως ανέφικτη χωρίς τους χιλιάδες Αιγυπτίους και ξένους εργάτες που εργάστηκαν στο φαραωνικό εργοτάξιο. Από τους 7.000 ξένους εργάτες, οι 5.000 ήταν Eλληνες. Και από αυτούς, οι 3.000 προέρχονταν από ένα μικρό νησί της Δωδεκανήσου: την Κάσο.

Γράφει ο Άγγελος Νταλαχάνης, ιστορικός – ερευνητής, Εθνικό Κέντρο Επιστημονικής Ερευνας της Γαλλίας (CNRS)

Η συμβολή τους μάλιστα στη διάνοιξη ήταν τόσο σημαντική που ο Ντε Λεσέψ, μετά το πέρας των εργασιών, θέλησε να εκφράσει και έμπρακτα την ευγνωμοσύνη του στους Κασιώτες. Εκείνοι του ζήτησαν μόνο να ονομάσει το νέο λιμάνι που κατασκευάστηκε εκ του μηδενός στη Μεσόγειο «Νέα Κάσο». Ωστόσο, εκείνος του είχε ήδη δώσει το όνομα του αντιβασιλέα της Αιγύπτου Μοχάμεντ Σαΐντ: Πορτ Σάιντ, λοιπόν.

Η ιστορία της ονομασίας μάς υπενθυμίζει τη συνεισφορά των Κασιωτών, και των Ελλήνων γενικότερα, στην κατασκευή του καναλιού και τη σχέση εμπιστοσύνης που είχαν αναπτύξει με τον ιδιοφυή Γάλλο. Οι Eλληνες είχαν φτάσει στην Αίγυπτο προκειμένου να εργαστούν στην περίφημη εταιρεία, καμάρι της γαλλικής μηχανικής και σύμβολο της οικονομικής και πολιτικής διείσδυσης της Γαλλίας στην περιοχή.

Τόσο στη διάρκεια της διάνοιξης όσο και μετά, κατά τη διαχείριση του διάπλου, η εταιρεία αποτελούσε τον μεγαλύτερο ιδιώτη εργοδότη στην Ανατολική Μεσόγειο. Για έναν αιώνα, μέχρι την εθνικοποίηση της γαλλικής εταιρείας το 1956, την πλειονότητα των ξένων εργαζομένων της την αποτελούσαν Eλληνες, που παρέμειναν στις πόλεις της διώρυγας μετά το 1869.

Εντός της εταιρείας, οι Eλληνες κατείχαν νευραλγικές θέσεις στα μεσαία και κατώτερα επίπεδα της εργασιακής ιεραρχίας (πιλότοι ναυσιπλοΐας, εργοδηγοί, διοικητικοί υπάλληλοι καθώς και ναυτικοί, κυβερνήτες βυθοκόρων και ανειδίκευτοι εργάτες).

Το γεγονός ότι οι Eλληνες δεν ταυτίζονταν με μια ανταγωνιστική στη Γαλλία ή εχθρική στην Αίγυπτο αποικιακή δύναμη, όπως η Βρετανία, τους επέτρεπε να είναι σε στενή επαφή τόσο με τους Γάλλους που ήταν κυρίως ανώτερα στελέχη όσο και με τους Αιγύπτιους που είχαν κατώτερες θέσεις. Σε αυτό βοηθούσε και η γλωσσομάθεια, καθώς πολλοί Eλληνες ήταν γαλλομαθείς και ταυτόχρονα μιλούσαν αραβικά.

Αν και τους αντιμετωπίζουμε ως σύνολο, οι Eλληνες χαρακτηρίζονταν από έντονη ανομοιογένεια λόγω διαφορετικής επαγγελματικής θέσης, οικονομικής κατάστασης ή καταγωγής. Η θέση που κατείχε ο καθένας τους συχνά καθόριζε και το είδος της σχέσης του με την εταιρεία. Υπήρχαν Eλληνες με τόσο καλές θέσεις και αμοιβές που τους επέτρεπαν να ζουν σε εξαιρετικά καλές συνθήκες στην Αίγυπτο, να κάνουν οικογενειακώς καλοκαιρινές διακοπές σε γαλλικές λουτροπόλεις και να σπουδάζουν τα παιδιά τους σε πανεπιστήμια της Γαλλίας. 

Οι Eλληνες έπαιξαν όμως και πρωταγωνιστικό ρόλο στο εργατικό κίνημα εντός της εταιρείας από τα τέλη της δεκαετίας του 1870 έως τη δεκαετία του 1920, ενώ συμμετείχαν και στο αιγυπτιακό αντιαποικιακό κίνημα της δεκαετίας του 1950. Οι περισσότεροι Eλληνες εργαζόμενοι της εταιρείας παρέμειναν το 1956 στην Αίγυπτο μετά την εθνικοποίησή της. Ιδίως οι πιλότοι ναυσιπλοΐας ήταν αυτοί που συνεισέφεραν αποφασιστικά στη διπλωματική νίκη του Νάσερ κατά την κρίση του Σουέζ. Σε κάθε περίπτωση πάντως, η γαλλική παρουσία στις πόλεις του καναλιού στα χρόνια λειτουργίας της εταιρείας υπό γαλλικό έλεγχο ήταν τόσο έντονη, που έκανε αναπόφευκτη τη σχέση με όλους τους Ελληνες, που είχαν τη δυνατότητα να περιθάλπονται σε γαλλικά νοσοκομεία, να εκπαιδεύονται ενίοτε στα τεχνικά σχολεία της εταιρείας ή στα γαλλόφωνα καθολικά σχολεία της περιοχής και να συμμετέχουν στους εορτασμούς της 14ης Ιουλίου που οργάνωνε η εταιρεία.

Η συνάντηση Ελλήνων και Γάλλων στην Αίγυπτο μέσα από τη δράση της Compagnie Universelle du canal maritime de Suez λειτούργησε καταλυτικά στην ανάπτυξη εργασιακών και επιχειρηματικών σχέσεων στο αιγυπτιακό έδαφος. Χάρη άλλωστε και στη δυναμική που προσέδωσε η κατασκευή της διώρυγας, στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα η ευρύτερη περιοχή βρίσκεται στο επίκεντρο ενός πολιτικού και οικονομικού μετασχηματισμού που την εντάσσει στο παγκόσμιο καπιταλιστικό σύστημα μέσω και της εγκατάστασης μεγάλων πολυεθνικών επιχειρήσεων.

Σε αυτό το πλαίσιο, οι γαλλικές επιχειρήσεις δίνουν σημαντικές ευκαιρίες όχι μόνο για εργασία αλλά και για επενδύσεις και συνεργασία με το σημαντικό ελληνικό κεφάλαιο της Αιγύπτου σε διάφορους τομείς, όπως ο τραπεζικός, που αναπτύσσεται ταχύτατα στα τέλη του 19ου αιώνα.

Οι γαλλικές τράπεζες και η διασύνδεση με ελληνικά οικονομικά δίκτυα

Το 1880 οι Κωνσταντίνος Σαλβάγος, Αντώνιος Ράλλης και Αμβρόσιος Συναδινός συμμετέχουν στο πρώτο διοικητικό συμβούλιο της γαλλικής τράπεζας Crédit Foncier Égyptien, δηλαδή της δεύτερης μεγαλύτερης επιχείρησης στην Αίγυπτο μετά αυτή του Σουέζ. Σχεδόν ταυτόχρονα ιδρύεται η Banque Générale d’ Egypte με ειδίκευση στις πιστώσεις για τις εξαγωγές βαμβακιού, ζάχαρης και σιτηρών. Αποτελώντας συνέχεια του τραπεζικού οίκου Sinadino, Ralli et Cie, η νέα τράπεζα συσπείρωσε γύρω της τόσο μεγάλους τοπικούς οικονομικούς παράγοντες όσο και σημαντικά κεφάλαια γαλλικών τραπεζών όπως οι Paribas, Société Générale και Banque d’Escompte. Πρώτος πρόεδρος του Δ.Σ. ήταν ο Θεόδωρος Ράλλης, ενώ τη γεωγραφική περίμετρο των ελληνικών οικονομικών δικτύων φανερώνουν οι τόποι εγκατάστασης των εκπροσώπων της τράπεζας Sinadino, Ralli et Cie στο Δ.Σ.: ο Κωνσταντίνος Συναδινός στην Αλεξάνδρεια, ο Αμβρόσιος Συναδινός στο Κάιρο και ο Θεόδωρος Ροδοκανάκης στο Παρίσι.

Ελληνικά οικονομικά δίκτυα της διασποράς βρέθηκαν πίσω και από τη Société Marseillaise de Crédit στην Αίγυπτο, καθώς οι Λεωνίδας Ζαρίφης και Στέφανος Ζαφειρόπουλος, Ελληνες έμποροι και τραπεζίτες που είχαν εγκατασταθεί από το 1845 στη Μασσαλία προερχόμενοι από την Κωνσταντινούπολη, λειτούργησαν ως σύνδεσμοι και με την Αίγυπτο. Οι Land Bank και Union Foncière, που ιδρύθηκαν το 1905, είναι αποτέλεσμα συνεργασίας της Société Marseillaise de Crédit με Ελληνες οικονομικούς παράγοντες της Αλεξάνδρειας. Στο πρώτο Δ.Σ. εκπροσωπούνται εξίσου Αλεξανδρινοί και Μασσαλιώτες: πρόεδρος είναι ο Αμβρόσιος Ζερβουδάκης και συμμετέχουν οι Μικές Σαλβάγος, Γεώργιος Ζερβουδάκης και Περικλής Ζαρίφης, ενώ ο Jules Charles-Roux που εκπροσωπεί τη γαλλική τράπεζα είναι ταυτόχρονα και αντιπρόεδρος της Compagnie Universelle du canal maritime de Suez.

Εως τα μέσα του 20ού αιώνα, η διασύνδεση ελληνικής και γαλλικής επιχειρηματικότητας και ελληνικών εργασιακών δικτύων θα παραμείνει έντονη στην Αίγυπτο. Με την οριστικοποίηση όμως της μετάβασης της ευρύτερης περιοχής από τις αυτοκρατορίες στα έθνη-κράτη, το πεδίο δράσης μεταφέρθηκε σταδιακά στην Ελλάδα. Εκεί έφτασε το 1961 ο Δημήτρης Χαριτάτος, διευθυντικό στέλεχος εταιρείας στην Αλεξάνδρεια με καταγωγή και από την Κάσο. Σύντομα ο Χαριτάτος θα γίνει διευθυντής του εργοστασίου αλουμινίου της Pechiney, που μόλις είχε δημιουργηθεί, και πόλος έλξης και για άλλους Ελληνες, και ιδιαίτερα Κασιώτες που εγκαταλείπουν την ίδια περίοδο την Αίγυπτο και την περιοχή του Σουέζ και αναζητούν εργασία στην Ελλάδα. Αξιοποιώντας δίκτυα που στηρίζονταν στην τοπική καταγωγή και εξοικειωμένοι ήδη με την εργασία σε γαλλικές επιχειρήσεις, οι Αιγυπτιώτες φτάνουν στην Ελλάδα και σύντομα θα αποτελέσουν σημαντικό ποσοστό του προσωπικού στο εργοστάσιο Αλουμίνιον της Ελλάδος.

Οι Ελληνες της Αιγύπτου, από τη μια, και οι Γάλλοι της Compagnie Universelle du canal maritime de Suez ή και της Pechiney, από την άλλη, αποτελούν τις δύο όψεις του νομίσματος των ελληνογαλλικών σχέσεων στις δύο απέναντι όχθες της Μεσογείου. Μια σχέση χωρίς νικητές και ηττημένους. Γύρω από τη Μεσόγειο και πέρα από αυτήν, Ελληνες ομογενείς, που ήταν από ανειδίκευτοι εργάτες έως μεγιστάνες, συνεργάστηκαν σε πολλά και διαφορετικά επίπεδα με τους Γάλλους μηχανικούς, επιχειρηματίες και διπλωμάτες, σε μια σχέση που ως επί το πλείστον υπήρξε συμπληρωματική ως προς τα οικονομικά και άλλα συμφέροντα και των δύο πλευρών.
 

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στη Καθημερινή στις 4.4.21.

*Φωτογραφία στην κορυφή: Κονβόι πλοίων διαπλέει τη διώρυγα του Σουέζ (γκραβούρα 1868). Η γαλλική εταιρεία διαχείρισης απασχολούσε επί δεκαετίες πολλούς Ελληνες.

Στους δύο αυτούς αιώνες είδαμε το τέλος της μικρής παγετώδους περιόδου η οποία διήρκεσε περίπου από την Πτώση της Κωνσταντινουπόλεως μέχρι τον 19ο αιώνα. Η ψυχρή αυτή περίοδος είχε θερμοκρασίες μέχρι και δύο βαθμούς χαμηλότερα από τις σημερινές. Η ανάκαμψη από αυτή την ψυχρή περίοδο συνέπεσε με την λεγόμενη Βιομηχανική Επανάσταση ή όπως χαρακτηριστικά ονομάζεται «ανθρωπόκαινος περίοδος».

Γράφει ο καθηγητής Χρήστος Σ. Ζερεφός, Εθνικός Εκπρόσωπος για την Κλιματική Αλλαγή και Γενικός Γραμματέας της Ακαδημίας Αθηνών

Στην ανθρωπόκαινο περίοδο είδαμε ένα από τα τελευταία ξεσπάσματα του ψύχους τον χειμώνα του 1812. Είδαμε τον δεύτερο ψυχρότερο χειμώνα στην ιστορία των παρατηρήσεων που ήταν ο χειμώνας της Γερμανικής Κατοχής στην Ελλάδα και αλλού στην Ευρώπη. Είδαμε και θερμές περιόδους και ισχυρούς καύσωνες με πολλά θύματα, με κορυφαία την περίοδο 1987/88. Είδαμε βήμα-βήμα τη σκίαση του ηλίου από την βιομηχανική δραστηριότητα η οποία προστέθηκε σε μια γενικότερη άνοδο της θερμοκρασίας του αέρα, η οποία συνεχίζεται μέχρι σήμερα.

Κατά τις τελευταίες δεκαετίες μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο οι θερμοκρασίες μειώθηκαν λόγω της σκίασης από την παγκόσμια και τοπική αέρια ρύπανση, αλλά με τα μέτρα μείωσης της αέριας ρύπανσης το φαινόμενο της σκίασης μειώθηκε και σχεδόν εξαφανίσθηκε μετά τη δεκαετία του ’90.

Η άνοδος της θερμοκρασίας συνεχίσθηκε και ως αποτέλεσμα της ραγδαίας αύξησης των αερίων του θερμοκηπίου τα οποία ευθύνονται για την υπερθέρμανση του πλανήτη και την αποσταθεροποίηση του κλίματος. Το βασικότερο από αυτά, το διοξείδιο του άνθρακος, εκτιμάται ότι στις αρχές του 20ου αιώνα ήταν 280 μέρη σε ένα εκατομμύριο μορίων αέρα ενώ σήμερα έχει ξεπεράσει τα 400. Η αποσταθεροποίηση αυτή έχει οδηγήσει σε συχνότερη εμφάνιση ακραίων καιρικών καταστάσεων και ακραίων δασικών πυρκαγιών, κορωνίδα των οποίων ήταν για τη χώρα μας εκείνη του Αυγούστου 2007.

Με την αύξηση της μέσης θερμοκρασίας κατά περίπου 1οC τα τελευταία 200 χρόνια στην Ελλάδα, αυξήθηκε και η μέση στάθμη της θάλασσας στις σεισμικά σταθερές παραλίες της χώρας κατά περίπου 40 εκατοστά, με σημαντικές επιπτώσεις σε ορισμένες παράκτιες αγροτικές περιοχές όπως στο Καλοχώρι της Θεσσαλονίκης και αλλού. Τα μοντέλα υπολογίζουν ότι, αν συνεχίσουν παγκοσμίως οι εκπομπές των αερίων του θερμοκηπίου, στη χώρα μας η θερμοκρασία του αέρα θα ξεπεράσει τους 2οC, ξεπερνώντας το όριο της Συμφωνίας των Παρισίων μέχρι το τέλος του 21ου αιώνα.

Όπως προέκυψε από την μελέτη που εκπονήσαμε με συναδέλφους στην Τράπεζα της Ελλάδος, το οικονομικό κόστος από αυτά τα φαινόμενα στην Ελλάδα θα υπερβεί συσσωρευτικά μέχρι το τέλος του 21ου αιώνα τα 700 δισεκατομμύρια ευρώ ενώ εάν προσαρμοσθούμε το κόστος μειώνεται περίπου στα 400 δισεκατομμύρια ευρώ.

Παγκόσμια, το κόστος της κλιματικής αλλαγής είναι εξαιρετικά μεγάλο. Οι ασφαλιστικές εταιρείες πλήρωσαν μόνο την τελευταία δεκαετία για ασφάλιση από ακραία υδρο-μετεωρολογικά φαινόμενα περισσότερο από 1 τρισεκατομμύριο δολάρια. Συγκριτικά αναφέρεται ότι τη δεκαετία του 50 το κόστος αυτό δεν υπερέβαινε τα 10 δισεκατομμύρια δολάρια, δηλαδή εκατονταπλασιάσθηκε μέσα σε 50 χρόνια.

Το ίδιο αναμένεται ότι θα συμβεί και στις προσεχείς δεκαετίες εάν συνεχίσουμε να αυξάνουμε παγκοσμίως τις εκπομπές των αερίων του θερμοκηπίου. Στόχος είναι η σταθεροποίηση της αύξησης του παγκοσμίου κλίματος ώστε να μην υπερβεί τους 2οC μετά το 2050 σε σχέση με τις τιμές που είχε τις προηγούμενες 4 δεκαετίες. Εξού και η ορθή στροφή της Ελλάδος στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

Απαιτείται αποφασιστικότητα, καλή ενημέρωση και προπαντός καλή γενική Παιδεία ώστε ο πληθυσμός να αποδεχθεί να εισέλθει στην μετά τα ορυκτά καύσιμα εποχή της πιο καθαρής, πιο ήσυχης και πιο ευχάριστης ατμόσφαιρας και υγιεινότερου περιβάλλοντος που συνεπάγεται η απεξάρτησή μας από τα ορυκτά καύσιμα.

Ένα σημαντικό μάθημα πήραμε όλοι στην περίοδο Μαρτίου-Απριλίου 2020 κατά την ανθρωπόπαυση, όπου οι πόλεις ήταν πιο ήρεμες, οι αέριοι ρύποι μειώθηκαν περισσότερο από 50% σε επίπεδο Ευρώπης και οι θάλασσες έγιναν πιο ζωντανές. Η περίοδος της ανθρωποπαύσεως έφερε τον άνθρωπο εγκλωβισμένο μεν λόγω των μέτρων αλλά πιο κοντά σε εκείνη τη Φύση που αυτός θα ήθελε να απολαμβάνει και να εκτελεί τις δραστηριότητές του.

Πηγή: CNN Greece

Ο Ελληνισμός γιορτάζει την συμπλήρωση 200 χρόνων από την έναρξη της Επανάστασης του 1821 και στο μυαλό μου έρχονται αναμνήσεις από τα παιδικά μου χρόνια στην Αίγυπτο. Θυμάμαι ακόμα πόσο έντονα γιορτάζαμε τις Εθνικές Εορτές το διάστημα ανάμεσα στο 1955 και το 1970 στην Αλεξάνδρεια. Εκείνα τα χρόνια δεν υπήρχε μαθητής που να μπέρδευε τις δύο Εθνικές Εορτές. Όλοι γνώριζαν τι γιορτάζουμε την 28η Οκτωβρίου και τι την 25η Μαρτίου, δείγμα του εξαίρετου έργου των δασκάλων και των καθηγητών μας.

Γράφει ο Κώστας Μιχαηλίδης, Πρόεδρος του Συνδέσμου Αιγυπτιωτών Ελλήνων (σε μπλε κουτακι)

Τα μαθήματά μας εκείνες τις περιόδους προσαρμόζονταν για τις ανάγκες του εορτασμού των επετείων, ενώ οι εκπαιδευτικοί μας με ομιλίες κι εκθέσεις εξυμνούσαν τον πατριωτισμό μας. Στο δημοτικό παραμονή της γιορτής της 25ης Μαρτίου, όλα τα παιδάκια είχαν και από ένα ποίημα να απαγγείλουν και το έκαναν με χαρά και περηφάνια, ενώ αξέχαστες έχουν μείνει οι θεατρικές παραστάσεις στην υπέροχη αίθουσα της «Ιουλίας Σαλβάγου» στο Ελληνικό Τετράγωνο του Σάτμπυ. Έναν χώρο που έχει γνωρίσει μεγάλες δόξες από τους σπουδαίους καλλιτέχνες που πέρασαν από εκεί. Εκείνες τις μέρες οι μικροί μαθητές παίρναμε τη θέση τους και μέσω θεατρικών σκετς, εξυμνούσαμε τον αγώνα των προγόνων μας που μας χάρισε την ελευθερία σε ένα γαλανόλευκο φόντο που δημιουργούσαν οι σημαίες μας.

Ακολουθούσε ο Εκκλησιασμός, συνήθως στον Ι.Ν. του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου, με τις σημαίες να έχουν πάντα περίοπτη θέση. Ο ή η σημαιοφόρος κρατούσαν την γαλανόλευκη από τη μια και από την άλλη την αραβική σημαία. Ακόμη στις εκκλησίες μας είχαμε και τους προσκόπους και τις οδηγούς, ενώ το «παρών» έδινε και η φιλαρμονική. Η κορύφωση ερχόταν, όταν έπαιζαν τους εθνικούς  ύμνους: Πρώτα τον Αραβικό και στη συνέχεια τον Ελληνικό Εθνικό Ύμνο. Σε αυτό το σημείο πάντα ανατριχιάζαμε και τα μάτια ύγραιναν. Η φλόγα του πατριωτισμού μάς ξεσήκωνε και μας δημιουργούσε πολλή συγκίνηση. Μετά τις γιορτές και τον εκκλησιασμό οι οικογένειες μαζεύονταν στα σπίτια για φαγητό με πατροπαράδοτες ελληνικές γεύσεις και αναπολούσαν τη Μητέρα πατρίδα.
Πάντα οι Έλληνες που είναι μακριά από την πατρίδα γιορτάζουν και θα γιορτάζουν με συγκίνηση και νοσταλγία τις εθνικές μας επετείους. Έτσι συνέβαινε και στην Αίγυπτο, καθώς με απόλυτο σεβασμό τιμούσαμε μέσα από την καρδιά μας την ιστορία μας. Αυτές οι στιγμές έχουν μείνει χαραγμένες στη μνήμη μας και μας συντροφεύουν ως και σήμερα.

{25η Μαρτίου 1956 Αλεξάνδρεια. Σχολική Εορτή στο νηπιαγωγείο  Μυρτώ Στεφανοπούλου – Μιχαηλίδου, κόρη του αείμνηστου Επίτιμου Προέδρου της ΑΕΕΑ (Ένωση) Μιχάλη Στεφανόπουλου.}

 Η ιστορία της διάδοσης του Ευαγγελίου στον απέραντο χώρο της αφρικανικής ηπείρου αρχίζει ήδη λίγα χρόνια μετά την Σταύρωση και την Ανάσταση του Χριστού, με την διασπορά των Μαθητών και Αποστόλων του στον τότε γνωστό κόσμο και την άφιξη στην Αλεξάνδρεια του Ευαγγελιστή Μάρκου. Η ίδρυση της Εκκλησίας των Αλεξανδρέων, η οποία για διάφορους λόγους, που δεν είναι εδώ ο χώρος για να αναφερθούμε, τοποθετείται συμβολικά στο έτος 63, χρονολογία κατά την οποία προσδιορίζεται με επιστημονικά κριτήρια ο μαρτυρικός θάνατός του.

Γράφει ο Σπύρος Καμαλάκης, πρόεδρος του Συνδέσμου Ελληνοαιγυπτιακής Φιλίας

Ο χώρος, όπου πηγνύεται ως ορόσημο της απαρχής της διάδοσης της διδασκαλίας του Ναζωραίου στην απέραντη Αφρική η έδρα του Χριστιανισμού, είναι το σημείο εκείνο της οικουμένης, όπου ο Μεγαλέξανδρος, μερικούς αιώνες πριν, με προορατικότητα και σύνεση, χαρακτηριστικά ενός από τους μεγαλύτερους ηγέτες που εμφανίστηκαν ποτέ στη Γη, είχε επιλέξει, για να ανεγείρει μία ακόμη πόλη με το όνομά του. Είναι η Ἀλεξάνδρεια παρά τῷ ποταμῷ Αἰγύπτῳ, εκείνη που θεμελιώθηκε μεταξύ της νήσου Φάρος και της Ρακώτιδος τον Ιανουάριο του 331 π.Χ. και που διατηρεί και σήμερα το όνομά της (Αλ–Ισκεντερίγια). Εκείνη που έμελλε να αποβεί η μεγαλύτερη, η ενδοξότερη, η μακροβιότερη, η πόλη όπου άφησε τα σημάδια της ασύγκριτης διάνοιάς του ο μακεδόνας βασιλιάς, και όπου αιώνες μετά ο Ελληνισμός και η Ορθοδοξία μεγαλούργησαν, και εξακολουθούν, ως στοιχεία της ελληνικής φυλής, να είναι πλεγμένοι σφιχτά από τις ρίζες ώς τις άκρες των κλάδων του δέντρου τους, να προσφέρουν, με την ευεργετική παρουσία τους, την πίστη, τον πολιτισμό, τον ανθρωπισμό, με άλλα λόγια την ελπίδα για ένα καλύτερο αύριο στα έθνη και τις φυλές της Αφρικής.

Σε εποχές κατά τις οποίες η πίστη βάλλεται ως ένα από τα τελευταία οχυρά της ελεύθερης βούλησης και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, ακόμη και ο πλέον αδιάφορος ή κακόπιστος μπορεί να διαπιστώσει, ότι το Πατριαρχείο Αλεξανδρείας, παρά τις ανά τους αιώνες περιπέτειες, εξαιτίας πολέμων, αιρέσεων, δυστυχίας, στερήσεων και ακόμη πολλών άλλων δυσχερειών, κρατεί νοερά με περηφάνια και ενθουσιασμό πάνω από την μαύρη ήπειρο το λάβαρο που είδε στο, αποφασιστικής για τον Χριστιανισμό σημασίας, όραμά του ο Μέγας Κωνσταντίνος.

Στην απέραντη αυτή περιοχή της γης, με τις τόσες ιδιαιτερότητες, τον απεριόριστο φυσικό της πλούτο, τους σημαντικούς πολιτισμούς που αναπτύχθηκαν στα εδάφη της, αλλά και τις εκπληκτικές αντιθέσεις στην ζωή των πληθυσμών της, οι οποίοι πέρα από τις ασθένειες, την λειψυδρία, την πείνα και όσες άλλες συμφορές που τους μαστίζουν, από αιώνες πολλούς υπέστησαν, αλλά και συνεχίζουν να υφίστανται, την εκμετάλλευση και τον εξανδραποδισμό εκ μέρους ορισμένων από τους ισχυρούς του πλανήτη μας, σ’ αυτήν λοιπόν την περιοχή του κόσμου, το Πατριαρχείο που ίδρυσε ο Ευαγγελιστής Μάρκος συνεχίζει να δίνει το μήνυμα της δύναμης του Σταυρού του Ιησού Χριστού και αναλίσκεται με ενθουσιασμό και αγάπη στην σωτηρία και τον φωτισμό ολοένα και περισσοτέρων Αφρικανών. Συμπαραστέκεται στους δοκιμαζόμενους αυτούς ανθρώπους, που γεύτηκαν επί αιώνες «την άδοξον δόξαν των ανθρώπων» , χωρίς να τους ζητεί αντάλλαγμα, χωρίς να τους στερεί την ελευθερία τους. Προστρέχει και δίνει νερό στους διψασμένους, τροφή στους πεινασμένους, γιατροπορεύει τους ασθενείς που περιμένουν κάποιο Σαμαρείτη να τους δώσει το χέρι της σωτηρίας, γιατί υπάρχουν πολλά εκατομμύρια άνθρωποι στην Αφρική που στερούνται σήμερα, στον 21ο αιώνα, ακόμη και τα αυτονόητα.

Και παράλληλα χτίζει εκκλησίες, σχολεία, νοσοκομεία, ακόμη και εργοστάσια, προκειμένου να συμβάλει στην καλυτέρευση των συνθηκών της διαβίωσής τους. Το Πατριαρχείο φέρει, όπως έχει ειπωθεί: «την παράδοση της γονιμοποιήσεως του σπερματικού λόγου με τον λόγο του Θεού, τη συνάντηση του ελληνιστικού φιλοσοφικού λόγου με τον χριστιανικό, αλλά και των ισχυρών δεσμών με τη γλώσσα της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης και τη γένεση και διαμόρφωση της χριστιανικής σκέψης και παράδοσης.

Τούτη την παράδοση συνεχίζει και διασώζει και αγιοπνευματικώς μεταλαμπαδεύει το Πατριαρχείο Αλεξανδρείας σήμερα στον ευρύτερο χώρο της Αφρικής, ως φυσικός κληρονόμος της αλεξανδρινής διάνοιας και της αλεξανδρινής σκέψης» .

Αν θα επιχειρούσε κάποιος να παραφράσει μερικούς από τους στίχους του Κωνσταντίνου Καβάφη, του διαχρονικού υμνητή της Αλεξάνδρειας, όπως τούτοι εδώ: Κι απ’ την θαυμάσια πανελλήνιαν εκστρατεία, την νικηφόρα, την περίλαμπρη, την περιλάλητη, την δοξασμένη ως άλλη δεν δοξάσθηκε καμιά, την απαράμιλλη: βγήκαμ’ εμείς∙ ελληνικός καινούριος κόσμος, μέγας. ή αυτούς: Και την Κοινήν Ελληνική Λαλιά ὠς μέσα στην Βακτριανή την πήγαμεν, ώς τους Ινδούς. …. Εμείς∙ οι Αλεξανδρείς…. ….Οι επίλοιποι Έλληνες Αιγύπτου…. προσαρμόζοντάς τους στο μέγεθος της προσφοράς και στο άπλωμα των δραστηριοτήτων των στελεχών του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας, που δεν είναι πολυάριθμοι αλλά αποφασισμένοι, όχι μόνον στον καθαρά θεολογικό και ποιμαντικό τομέα, αλλά και στον κοινωνικό και τον φιλανθρωπικό, θα έδινε μια εικόνα ξεκάθαρη και αντιπροσωπευτική του έργου που συντελείται με αφοσίωση και αυτοθυσία από αυτούς τους ανθρώπους σήμερα στην Αφρική.

Μόνον που από εδώ αναδύεται ένας νέος κόσμος, ποτισμένος με το αίμα του Σταυρού, αναστάσιμος. Ένας κόσμος στον οποίο προσφέρεται η μαρτυρία των πιστών από το περίσσευμα της ευχαριστιακής εμπειρίας, που συνιστά τον αυθεντικό τρόπο άσκησης της αποστολής της Εκκλησίας. Αυτή η μαρτυρία απεικονιζόταν κατά τρόπο εκπληκτικό στην ευχετήρια κάρτα του Πάσχα του 2009 του ρέκτη Μητροπολίτη Καμερούν κ. Γρηγορίου: ένας μικρός αφρικανός, κρατεί σε ένα μνημόσυνο στο ύπαιθρο μια μεγάλη εικόνα της Αναστάσεως.

Πάνω στη σοβαρή παιδική μορφή του είναι απλωμένη η βεβαιότητα ότι κρατεί τον θησαυρό της ζωής του. Στηρίζει και στηρίζεται και το ίδιο με πίστη και αγαλλίαση και τρυφερότητα. Αποτύπωση της πιο ζωντανής, της μοναδικής ελπίδας, που λείπει από τα χορτασμένα παιδιά του πολιτισμένου κόσμου. Αυτός ο αναστάσιμος χαρακτήρας επιβεβαιώνεται από το γεγονός ότι η κλήση και η αποστολή των πιστών δεν συνίσταται στο να μεταδοθούν θρησκευτικές αλήθειες ή στο να δημιουργηθούν θρησκευτικές ομάδες, αλλά στο να αποκαλυφθεί η κυριαρχία του Ιησού Χριστού και να φανερωθεί μέσα στο κόσμο η πραγματικότητα της Βασιλείας του.

. Γι’ αυτόν ακριβώς το λόγο, όπως παρατηρεί γνωστός πανεπιστημιακός καθηγητής, και η Εκκλησία κάθε Κυριακή, κατά την ευχαριστιακή λατρευτική της σύναξη γιορτάζει το γεγονός της Ανάστασης. Για τον ίδιο λόγο στην Ορθόδοξη Εκκλησία η ευχαριστιακή λειτουργική σύναξη δεν αποτελεί μόνο εφαλτήριο για ιεραποστολή, αλλά και αυτό καθεαυτό ιεραποστολικό γεγονός. Κατά την ορθόδοξη Θεολογία, υπογραμμίζει ο ίδιος, η θεία λειτουργία δεν είναι μόνο η πραγματική έκφραση της θείας αποκάλυψης – είναι επίσης και η προληπτική φανέρωση της ερχόμενης Βασιλείας του Θεού. Ο ποιητής της Αλεξάνδρειας, τους στίχους του οποίου παραθέσαμε πιο πάνω, αναφέρεται φυσικά στους Έλληνες που ακολούθησαν τον Μέγα Αλέξανδρο στην εκστρατεία του. Η νέα ματιά στην ιστορία της πόλης, η απόδοση που θα αναφερόταν στον άλλο κλάδο της ιστορία της, στον Χριστιανισμό, και μάλιστα στην Ορθοδοξία, έχει έναν άλλο αρχηγό. Εκείνον που δεν κράτησε όπλα, παρά αυτό που ονομάζεται αγάπη, Εκείνον που βρίσκεται αδιάκοπα στην πρώτη γραμμή αυτής της άλλης «εκστρατείας», με οδηγό τον σταυρό του Μαρτυρίου του, μετασχηματισμένο σε μαρτυρία αγάπης, συνοδοιπόρος σε αυτόν τον μακρύ και ανάντη δρόμο που περνά από κάθε γωνιά της αφρικανικής γης, φάρος και καθοδηγητής, ο Χριστός. Αυτός είναι ο αρχηγέτης της πανανθρώπινης επανάστασης της αγάπης, και το μήνυμά του έδωσε το αληθινό, το γνήσιο νόημα της ζωής στους ανθρώπους της Αφρικής, που στερεώνει με την πίστη την ψυχή τους και δυναμώνει το σώμα τους. Επομένως δεν είναι κενός λόγος το ότι η ιεραποστολή εδράζεται στον ευαγγελικό λόγο. Ευαγγελικό είναι αυταπόδεικτα το υπόβαθρό της. Είναι η διαρκής και αδιάπτωτη παρουσία του Χριστού στην πορεία προς τους ανθρώπους της Αφρικής από το πρώτο ώς το τελευταίο κληρικό ή μοναχό του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας. Γι’ αυτό και παρά τις αντιξοότητες και τα προβλήματα που αναφύονται καθημερινά, τα αποτελέσματα είναι χειροπιαστά και τα μηνύματά πάντοτε ελπιδοφόρα, αφού ακριβώς στον Χριστό βρίσκεται η απαρχή της ιεραποστολής στην Αφρική, αλλά βέβαια και όπου αλλού. Στον Χριστό που στάλθηκε από τον Θεό και Πατέρα του μαζί με το Άγιο Πνεύμα («καθώς ἀπέσταλκέ με ὁ πατήρ, καγώ πέμπω ὑμᾶς. Καί τοῦτο εἰπών ἐνεφύσησε καί λέγει αὐτοίς: λάβετε πνεῦμα ἅγιον», για να ακολουθήσουν και οι Απόστολοι, όπως παραδίδεται στο κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο. Εκεί θεμελιώνεται θεολογικά η ιεραποστολή ως καταγεγραμμένη παρακαταθήκη του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού με τα ακόλουθα λόγια, τα οποία αποτελούν το έμβλημα αλλά και τον σκοπό όσων συνειδητοποιούν αυτήν την εντολή: «Πορευθέντες οὖν μαθητεύσατε πάντα τά ἔθνη, βαπτίζοντες αὺτούς εἰς τό ὄνομα τοῦ πατρός καί τοῦ υἱοῦ καί τοῦ ἁγίου πνεύματος, διδάσκοντες αὐτούς τηρεῖν πάντα ὅσα ἐνετειλάμην ὑμῖν” .Είναι από τα τελευταία λόγια που απηύθυνε ο Χριστός προς τους μαθητές του. Αυτές οι δύο θεμελιώδεις εκφάνσεις της πνευματικής και φιλανθρωπικής δραστηριότητας που συνοδεύει την λατρευτική και σωτηριώδη δραστηριότητα του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας συνεχίζουν ανά τους αιώνες την προσφορά τους, μεταλλασσόμενες αναγκαστικά, ανάλογα με τις περιστάσεις, που σχεδόν ποτέ δεν υπήρξαν ιδεώδεις. Εσωτερικοί και εξωτερικοί εχθροί, από τα πρώτα χρόνια της ίδρυσης του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας του προκαλούσαν ανυπολόγιστες καταστροφές και δημιουργούσαν τεράστια και δυσεπίλυτα προβλήματα, επιδεινώνοντας την εκ των πραγμάτων χωρίς οικονομικούς πόρους Εκκλησία των Αλεξανδρέων. Η παρουσία σπουδαίων ανδρών στον θρόνο του Ευαγγελιστή Μάρκου, ιδίως μετά την Άλωση της Κωνσταντινούπολης, όπως οι κρητικής καταγωγής Πατριάρχες Σίλβεστρος, Μελέτιος Πηγάς ο Κύριλλος Β΄ ο Λούκαρις, Γεράσιμος Α΄ ο Σπαρταλιώτης και Μητροφάνης ο Κριτόπουλος, οι ενισχύσεις από τις Παρίστριες Ηγεμονίες και την Ρωσία, αλλά και η συμπαράσταση του Οικουμενικού Πατριαρχείου προσέφεραν κάθε τόσο νέες δυνατότητες για την συνέχιση και την εξάπλωση του έργου του. Από τα μέσα περίπου του 19ου αιώνα αρχίζει για το Πατριαρχείο αλλά και για τον Ελληνισμό που δρα στην Αίγυπτο μια καινούρια εποχή. Η λαίλαπα που ξέσπασε στην Αίγυπτο μετά την έκρηξη της Επανάστασης του 1821 στην Ελλάδα, ως αντίκτυπος των εκεί γεγονότων. Η πρόοδος που είχε αρχίσει να εμπεδώνεται στην Εκκλησία των Αλεξανδρέων διακόπηκε, πολλοί έφυγαν και περισσότεροι ήρθαν από την ρημαγμένη Ελλάδα σιδηροδέσμιοι σκλάβοι, αντικείμενα αγοραπωλησιών στα σκλαβοπάζαρα της Ανατολής. Πολλούς από αυτούς, παρά την φτώχεια και τη δυστυχία του, απελευθέρωσε το Πατριαρχείο επί Πατριάρχη Ιεροθέου και τους έστειλε πίσω στην πατρίδα τους .

Οι ιστορικές τύχες, η αδιατάρακτη σχέση του Ελληνισμού με τη χώρα του Νείλου και η θέση της Πόλης του Μεγαλέξανδρου και του Ευαγγελιστή Μάρκου, συνετέλεσαν ώστε η παρουσία των Ελλήνων στην Αλεξάνδρεια, από τα μέσα περίπου του 19ου αιώνα, κατά χιλιάδες, να σώσει νέα ώθηση και στο Πατριαρχείο. Η Αλεξάνδρεια, πάντα αποτελούσε για τους φιλόδοξους Έλληνες έναν προσιτό και σχετικά κοντινό τόπο για ν’ αναπτύξουν τις όποιες επιχειρηματικές τους δραστηριότητες. Τότε, και επί πατριαρχίας του Μελέτιου, άρχισε να οργανώνεται η σύγχρονη ιεραποστολική δραστηριότητα του Πατριαρχείου σε ολόκληρη την αφρικανική ήπειρο. Ο Μελέτιος Μεταξάκης (1926- 1935) υπήρξε ο πρώτος Πατριάρχης Αλεξανδρείας που διεκδίκησε τον τίτλο «και πάσης Αφρικής». Λαοί και φυλές χαμένοι μέσα στις απέραντες ζούγκλες, στριμωγμένοι σε κάποιες οάσεις, απομονωμένοι στην εσχατιά του απρόσιτου, άνθρωποι που ζούσαν λες τυφλοί, χωρίς προοπτικές, χωρίς να προσμένουν κάτι από μια ζωή που δεν εννοούσαν, λάτρευαν ως θεούς τους λίθους και κάθε τι στην φύση που αγαπούσαν ή φοβόντουσαν, ποτάμια, δέντρα, φυσικά φαινόμενα, ήρθε η ώρα και γνώρισαν τον αληθινό Θεό, που πήγε να τους συναντήσει, να τους σώσει, να τους ξεδιψάσει, να τους σταθεί στην ερημιά και την απομόνωση, να τους προσφέρει το μήνυμα της ελπίδας με την μορφή των ιεραποστόλων κληρικών του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας. Η παρουσία ανθρώπων με διάθεση για προκοπή, με σύνεση και οραματισμούς, δημιούργησε στην Αίγυπτο συνθήκες που ευνόησαν και την Εκκλησία των Αλεξανδρέων. Έτσι προήλθε και η τάξη που αποκλήθηκε «Αλεξανδρινοί Ευεργέτες».

Μια δράκα προσώπων με εθνική μνήμη, που πρόκοψαν δουλεύοντας σκληρά και με τις προσφορές τους, τόσο στην Αίγυπτο όσο και στην καθημαγμένη Ελλάδα, άλλαξαν σε πολλά τα δεδομένα του κοινωνικού γίγνεσθαι τόσο στην Αίγυπτο όσο και στην Ελλάδα. Οι πολιτικές μεταβολές και η πρόοδος της επιστήμης μετέβαλαν σε κάποια χρονική στιγμή, στα μέσα περίπου του 20ου αιώνα την κατάσταση του ελληνικού στοιχείου στην Αίγυπτο. Οι Έλληνες τότε εγκατέλειψαν στο μεγαλύτερο ποσοστό τους την Αλεξάνδρεια. Επέστρεψαν στην μητρόπολη ή πήγαν μακρύτερα, αναζητώντας νέους τόπους για να ζήσουν και να στεριώσουν. Η Εκκλησία τους όμως παρέμεινε εκεί που την θεμελίωσε ο Ευαγγελιστής Μάρκος. Εφ’ ώ ετάχθη. Αλλά δεν έμεινε στο μεγαλείο του παρελθόντος ούτε και ταράχθηκε από την ερήμωση. Συνέχισε με μεγαλύτερο ζήλο το θεοφρούρητο έργο της. Στις ημέρες μας νέο είδος ευεργεσίας ανθεί στην Αλεξάνδρεια και στην Αίγυπτο. Οι ευεργέτες δεν ασκούν εμπόριο βαμβακιού και σταριού, και δεν καταγίνονται με φυτείες και εργοστάσια. Καλλιεργούν με δυναμισμό και ένταση, αλλά όχι την γη.

Εργάζονται στην πνευματική άρουρα της αφρικανικής ηπείρου, διδάσκοντας στους ευγενείς λαούς της το Ευαγγέλιο του Χριστού. Από δεκαετίες απλώνεται όλο και πιο βαθιά στην καρδιά, την απέραντη καρδιά της Αφρικής, δημιουργώντας μια καινούρια τάξη «ευεργετών». Των ιεραποστόλων κληρικών του και των λαϊκών συνεργατών τους. Με τους οραματισμούς και την καθοδήγησή του αγωνίζονται όχι μόνον για τον φωτισμό των λαών της Αφρικής και τη σωτηρία τους με την διδασκαλία του Ευαγγελίου, που είναι η πρώτη, η πρωταρχική αποστολή τους, αλλά και στην εκπαίδευση, την μετοχή στην παιδεία, που θα τους βοηθήσει άμεσα στην καλυτέρευση των συνθηκών ζωής, στην σύμπραξή τους στον πολιτισμό γενικότερα και στην συμβολή τους σ’ αυτόν μελλοντικά. Εκείνος που θα θελήσει να γνωρίσει την σημερινή έκταση και δικτύωση των οργανώσεων των Μητροπόλεων του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας θα εκπλαγεί, διότι δεν είναι δυνατόν να διανοηθεί την έκταση της εργασίας που γίνεται σιωπηρά τόσο από κληρικούς όσο και λαϊκούς αφοσιωμένους στο έργο της Ιεραποστολής, τις δυσκολίες, τα προβλήματα κάθε είδους σε μια περιοχή του κόσμου με πολλές ελλείψεις και ανάγκες, όπου η αγάπη και το καθήκον είναι τρόπος ζωής σε όσους αποφασίσουν να ζήσουν προσφέροντας σ’ αυτήν την ήπειρο αλλά και την ομορφιά που εκπέμπουν τα έργα που πραγματοποιούνται εκεί και το φως που ξεχύνεται από τα πρόσωπα όσων γνωρίζουν το Ευαγγέλιο του Χριστού.

Η Εκκλησία του Χριστού όμως έχει τελείως διαφορετικά οράματα από εκείνα που τελικά ταλανίζουν τον κόσμο μας σήμερα και η Εκκλησία των Αλεξανδρέων τα κάνει πράξη, χωρίς τυμπανοκρουσίες, χωρίς να αποβλέπει σε κέρδη, χωρίς κρυμμένες συμφωνίες ή σκοπούς άνομους. Με πνευματικό ταγό έναν δοκιμασμένο ιεράρχη. Τον Πατριάρχη Θεόδωρο, στο πρόσωπο του οποίου αντικατοπτρίζεται η ευεργεσία που απλώνει την προσφορά της σαν ένα σωστικό δίχτυ σε όλη την Μαύρη Ήπειρο. Η όλη ιεραποστολική δράση του αλλά και το μειλίχιο τού χαρακτήρα του είναι η αιτία της αγάπης και της εμπιστοσύνης όλων των Αφρικανών στο πρόσωπό του, αλλά και των Κοινοτήτων Ελλήνων και Αράβων στην Αίγυπτο και όλη την Αφρική. Τον χαρακτήρισαν ως «Ιεραπόστολο Πατριάρχη» και «Πατριάρχη της Αγάπης» για τα παιδιά της Αφρικής. Στην ιστορική Ι. Πατριαρχική Μονή του Αγίου Σάββα Αλεξανδρείας επαναλειτούργησε, χάρη στις άοκνες προσπάθειες του η Πατριαρχική Σχολή Αλεξανδρείας Μέγας Αθανάσιος με αποστολή την προετοιμασία, εκπαίδευση και κατάρτιση στελεχών και συνεργατών του ανθρωπιστικού έργου της Ιεραποστολής, με μαθήματα Γεωπονίας, νοσηλευτικής και θεολογικής φύσεως.

Η Πατριαρχική Σχολή αποτελεί εκπαιδευτικό ίδρυμα 10 τριετούς φοίτησης αναγνωρισμένο από την Ελλάδα και την Αίγυπτο. Όμως ο Πατριάρχης Θεόδωρος οραματίζεται και κάτι άλλο, περισσότερο ουσιαστικό, μεγαλύτερο, ριζοσπαστικό. Δεν αρκεί η βοήθεια που καλύπτει τις ανάγκες του παρόντων. Αποβλέπει στην καλλιέργεια ενός καλύτερου αύριο για το ποίμνιό του και όχι μόνον γι’ αυτό. Αποβλέπει στην ίδρυση στην Αλεξάνδρεια μιας Εκκλησιαστικής Ακαδημίας, που την ονόμασε Διεθνή Ακαδημία του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Θα είναι τετραετούς φοίτησης, ισόβαθμης πανεπιστημίου. Η πραγμάτωσή της συνιστά την απαρχή ενός άλλου είδους μαραθώνιο στα βάθη της Αφρικής και από εκεί με το Φως και την Αγάπη που αποπνέει, στην Οικουμένη. Ένα μαραθώνιο ευεργετικό για τους ανθρώπους, πραγμάτωση της Διδασκαλίας του Χριστού Όπως πολύ εύστοχα έχει γραφεί το Πατριαρχείο Αλεξανδρείας υπήρξε ο θεματοφύλακας των παραδόσεων του Ελληνικού Έθνους στην Αίγυπτο. Κάποτε έπαθε μεγάλες καταστροφές και σιώπησε. Κάποιοι πρόφτασαν να το οικτίρουν και να το θρηνήσουν. Αλλά ως Φάρος τηλαυγής φέγγει στην Αίγυπτο αλλά και σε ολόκληρη της Αφρική και εκφράζει με άλλα λόγια για μια Εκκλησία και ένα Έθνος εκείνο που διατύπωσε ο Απόστολος Παύλος για την Ανάσταση των νεκρών, ότι δηλαδή «σπείρεται ἐν φθορᾷ, ἐγείρεται ἐν ἀφθαρσίᾳ∙ σπείρεται ἐν ἀτιμίᾳ, ἐγείρεται ἐν δόξῃ∙ σπείρεται ἐν ἀσθένειᾳ, ἐγείρεται ἐν δυνάμει∙ σπείρεται σῶμα ψυχικόν, ἐγείρεται σῶμα πνευματικόν» . Μια πρόχειρη αναφορά στο τι συμβαίνει σε ολόκληρη την Αφρική με την φροντίδα, την ανύσταχτη παρουσία των κληρικών της Αλεξανδρινής Εκκλησίας, θα προσφέρει μια διάσταση μόνον αυτού του έργου: Ιδρύονται διαρκώς νέοι ναοί και μοναστήρια, σχολεία όλων των βαθμίδων, κατηχητικά σχολεία, μετακινούμενα σχολεία για την αντιμετώπιση του αναλφαβητισμού, σεμινάρια, πολυάριθμα ορφανοτροφεία, γηροκομεία, νοσοκομεία, κλινικές, κέντρα υγείας, βρεφονηπιακοί σταθμοί, οίκοι τυφλών, σχολές κωφών, ιεραποστολικά κέντρα, σχολές κοινωνικής και τεχνικής επιμόρφωσης. Γίνεται ανοικοδόμηση και εξοπλισμός βιοτεχνίας κατασκευής τεχνητών μελών, βακτηριών και αναπηρικών αμαξιδίων, συγκεκριμένα στην Ιερά Επισκοπή της Σιέρρα Λεόνε, όπου υπάρχουν πολλοί ανάπηροι από τους διαρκείς και ανελέητους πολέμους.

Επιχειρείται σε πολλά σημεία διάνοιξη πηγαδιών σε άνυδρες περιοχές και γίνονται πολλές γεωτρήσεις για την παροχή πόσιμου νερού σε δύσκολες και πολιτιστικά απρόσιτες περιοχές και λαμβάνεται μέριμνα για την καθημερινή βελτίωση της ποιότητας ζωής των κατοίκων αυτών των περιοχών. Προσφέρεται βοήθεια σε φυλακισμένους και άγαμες μητέρες. Ενισχύονται με υποτροφίες νέοι, κληρικοί και λαϊκοί, για σπουδές στην Ελλάδα και την Αμερική, συγκεντρώνεται και προωθείται τεράστια ποσότητα φαρμακευτικού υλικού και εμβολίων, για την ανακούφιση από τις αναρίθμητες ασθένειες που ταλαιπωρούν τους ιθαγενείς με κυριότερη μάστιγα το AIDS. Γίνεται ενημέρωση για τα καταστροφικά αποτελέσματα των ναρκωτικών. Συγκεντρώνεται ιματισμός, υποδήματα, σχολικά είδη. Λειτουργούνται ραδιοφωνικοί σταθμοί. Εκδίδονται περιοδικά. Γίνονται μεταφράσεις λειτουργικών βιβλίων και σε διάφορες ευρωπαϊκές γλώσσες, που είναι κατά κάποιο τρόπο γνωστές στους κατοίκους διαφόρων περιοχών, αλλά και σε τοπικές διαλέκτους. Αναστυλώνονται και συντηρούνται παλαιά μνημεία. Όλα αυτά και άλλα πάρα πολλά ακόμη συμβαίνουν, επιτελούνται, κατορθώνονται με τη χάρη και την ευλογία του Θεού απ’ άκρου σε άκρη της Αφρικής από το Πατριαρχείο Αλεξανδρείας. Έργο τεράστιο και ιστορικό. Έργο που δεν βρίσκεται «εν οράματι» ούτε στα χαρτιά. Υλοποιείται πραγματικά. Μέλημά του ο άνθρωπος, ως εικόνα του Θεού. Χωρίς σύνορα, χωρίς διακρίσεις. Η Εκκλησία των Αλεξανδρέων δρα υπερεθνικά. Αγκαλιάζει ολόκληρη της Αφρική, ανεξάρτητα από υπηκοότητα ή εθνικότητα. Στο έργο της ενισχύεται συχνά από Εκκλησίες και πρόσωπα που δεν ανήκουν στην Ορθοδοξία αλλά εκτιμούν την τεράστια προσφορά και επιδιώκουν να συμβάλουν για το καλό των Αφρικανών αλλά, και μακροπρόθεσμα, για το καλό της ανθρωπότητας. Όπως έχει γραφτεί: «Το Πατριαρχείο διακονεί τον άνθρωπο με αγάπη, εκφράζοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο το θέλημα του Θεού και τον σκοπό της Εκκλησίας που δεν είναι άλλος από την σωτηρία» . Ο Πατριάρχης Θεόδωρος ο Ιεραπόστολος της Αγάπης φροντίζει για όλους μα περισσότερο για τα παιδιά της Αφρικής. «Υπηρετώντας τα παιδιά», έχει πει, «υπηρετούμε τον Χριστό και μαρτυρούμε την προφητική αποστολή της Εκκλησίας, την Ελπίδα». Πρόκειται για έναν αγώνα τιτάνιο. Με αφάνταστες δυσκολίες που ξεπερνούν τα όρια. Με κινδύνους απρόβλεπτους, τόσο από το περιβάλλον και τις ιδιαιτερότητές του, όσο και από τις διαρκείς αναταραχές στις αφρικανικές χώρες, που κοστίζουν εκατόμβες νεκρών, αναπήρων, ορφανών και ό, τι άλλο συνεπάγεται κάθε πόλεμος. Αλλά εκείνος που αποφασίζει να αφιερωθεί στο έργο της ιεραποστολής γνωρίζει ότι ακολουθεί δρόμο κακοτράχαλο, που τις πιο πολλές φορές δες έχει χαραχθεί. Γνωρίζει ότι γίνεται Σίμων Κυρηναίος και σηκώνει και αυτός τον σταυρό του Χριστού, δέχεται να εγκαταλείψει την βολή και την άνεσή του. Γνωρίζει, όπως έγραφε ένας μεγάλος θεολόγος και ιεραπόστολος της εποχής μας, ότι «Η διάνοιξη των δρόμων για τον ερχομό της Βασιλείας στις καρδιές των ανθρώπων και στην ιστορία δεν είναι κάτι απλό και εύκολο. Στοιχίζει» Στην εποχή μας, που με επίταση γίνεται προσπάθεια να περιοριστεί ο θεολογικός λόγος και να περιοριστεί η δράση της Εκκλησίας, γίνεται ταυτόχρονα κατανοητό ότι, η Εκκλησία, με την δυνατότητα της χριστιανικής προσέγγισης και τη δυνατότητα της δημιουργικής κινητοποίησης μέσα σε ένα ταραγμένο σημερινό γίγνεσθαι, όπου τα σύνορα υπερπηδούνται, οι αποστάσεις μηδενίζονται, η παιδεία είναι δυνατότητα όλων σε κάθε «πολιτισμένο» λεγόμενο τόπο, η τροφή βρίσκεται σε πλησμονή τόση, ώστε στρατιές αστέγων και επαιτών να διατρέφονται από τα σκουπίδια, σ’ αυτόν τον κόσμο λοιπόν, η Εκκλησία προσφέρει τεράστιο έργο.

Στην προκειμένη περίπτωση, η Εκκλησία των Αλεξανδρέων, που «διατήρησε την πίστη και τις θρησκευτικές μας παραδόσεις και περιφρούρησε τη συνοχή και τη συνέχεια της ράτσας μας», όπως έγραφε μια διακεκριμένη Αλεξανδρινή, η Μερόπη Σπυροπούλου, έχει αναλάβει να διατηρήσει τη ζωή και την αξιοπρέπεια των λαών της Αφρικής, ακολουθώντας το παράδειγμα και την επιταγή του ιδρυτή της. Όλα όσα προαναφέρθηκαν δεν αποτελούν ούτε μια διαφήμιση της προσφοράς της Εκκλησίας και του Ελληνισμού στην Αίγυπτο και περαιτέρω στην Αφρική. Είναι προσπάθεια επισήμανσης της έκτασης της προσφοράς και του έργου που επιτελείται από το Πατριαρχείο Αλεξανδρείας στην Αφρικανική ήπειρο. Ταυτόχρονα είναι και η υπογράμμιση της ενίσχυσής του έργου αυτού. Έργου που δεν διατίθεται κανείς να αναλάβει, διότι είναι δύσκολο και μη επικερδές μα τα μέτρα και τα μεγέθη της εποχής μας. Έργου που δεν μπορεί κανείς να επιτελέσει, παρά μόνον άνθρωποι αφιερωμένοι στον Χριστό, είτε είναι κληρικοί, είτε είναι και λαϊκοί, οι οποίοι στο μόνο που αποβλέπουν στην «διάνοιξη των δρόμων για τον ερχομό της Βασιλείας του Θεού», όπως προσφυώς έχει διατυπωθεί, με άλλα λόγια έργου πέρα από ευκαιρίες και συγκυρίες, έργο του οποίου Αρχηγέτης, Οδηγητής και Προστάτης είναι ο Ιησούς Χριστός. Είναι τέλος ένα έργο το οποίο, στο οποίο οφείλουν να επενδύσουν όλοι όσοι επιθυμούν να αποταμιεύουν στο ταμιευτήριο της ψυχής και του πνεύματος, καθώς συγκεντρώνουν θησαυρό αδαπάνητο, τον οποίο, αυτόν αποκλειστικά και μόνον, μπορούν να μεταφέρουν και πέραν του τάφου. Το Πατριαρχείο Αλεξανδρείας χρειάζεται την όποια ενίσχυση, στον τιτάνιο αγώνα για το αύριο του κόσμου, για την πραγμάτωση της ελπίδας και στους λαούς της Αφρικής. Ενίσχυση αφειδώλευτη και καρδιακή, ενίσχυση που δεν κινδυνεύει να πέσει σε χέρια καταχραστών, γιατί εδώ Έφορος και Επόπτης είναι ο ιδρυτής της Ιεραποστολής, ο Χριστός.

Κατά την διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου και συγκεκριμένα το Μάρτιο του 1916, ο γερμανικός και ο βουλγαρικός στρατός ξεκίνησαν την κατάληψη ελληνικών εδαφών στην Ανατολική Μακεδονία και Θράκη, με τους Βουλγάρους να προβαίνουν σε διωγμούς και ακρότητες κατά των Ελλήνων, με σκοπό τον αφελληνισμό των περιοχών αυτών.

Σε όλες τις πόλεις της Αιγύπτου, οι Έλληνες οργάνωσαν συλλαλητήρια διαμαρτυρίας για τη βουλγαρική εισβολή, στάλθηκαν παντού μηνύματα συμπαράστασης, ενώ μνημόσυνα πραγματοποιήθηκαν για τους πεσόντες υπέρ της πατρίδας σε Μακεδονία και Θράκη.

Γράφει ο Ν. Νικηταρίδης, ερευνητής της ιστορίας των Αιγυπτιωτών

Θέλοντας η Ελλάδα να πολεμήσει, τον Αύγουστο του 1916 έλαβε χώρα το Κίνημα της Εθνικής Άμυνας στη Θεσσαλονίκη με την υποστήριξη του συμμαχικού στρατού, με το Βενιζέλο να τίθεται επικεφαλής του. Τον ίδιο μήνα, όταν και ιδρύθηκε ο Σύνδεσμος Φιλελευθέρων Αλεξανδρείας, στη συγχαρητήρια επιστολή του ο Βενιζέλος σημείωνε πως «η ενίσχυσις, την οποίαν μου παρέχει η αμείωτος εμπιστοσύνη του έξω Ελληνισμού, με ενδυναμώνει εις τον αγώνα και συγχρόνως αυξάνει την αισιοδοξίαν μου δια την τελικήν νίκην»… Στις 24/11/1916 η Προσωρινή Κυβέρνηση κήρυξε επισήμως τον πόλεμο στις Κεντρικές Δυνάμεις.

Εν τω μεταξύ, για μία ακόμη φορά, οι Αιγυπτιώτες έσπευσαν να προσφέρουν αίμα και χρήμα στην Ελλάδα, καταλαμβανόμενοι από υψηλό αίσθημα ευθύνης και πατριωτισμού.

Χαρακτηριστική είναι η «Έκκλησις προς τους εν Αιγύπτω Έλληνες» της 1/10/1916 που διανεμήθηκε αρχικά στην Αλεξάνδρεια και κατόπιν σε όλες τις ελληνικές παροικίες της Αιγύπτου από την Επιτροπή των Εφέδρων Αξιωματικών και Υπαξιωματικών, την οποία υπέγραφαν οι Μικές Συναδινός, Πρόεδρος της Ελληνικής Κοινότητα Αλεξανδρείας και της Επιτροπής Περιθάλψεως, Γεώργιος Ρούσσος, Πρόεδρος του Συνδέσμου Φιλελευθέρων, Α. Κωμανός, Πρόεδρος του Συλλόγου Ελλήνων Επιστημόνων «Πτολεμαίος» και Ν. Πηλαβάκης, Αντιπρόεδρος του Ελληνικού Εμπορικού Επιμελητηρίου Αλεξανδρείας, μία έκκληση που παραθέτουμε για την Ελληνική Ιστορία γενικά και για την Αιγυπτιώτικη Ιστορία ειδικότερα :

«Έλληνες!

Την στιγμήν που κατά μέγα μέρος είδαμεν την πραγματοποίησιν των εθνικών μας ονείρων.

Ονείρων που μας ενανούριζαν αι μητέρες μας στην κούνια της σκλαβιάς και του φόβου. Και δεν ετολμούσαμεν καλά να πιστεύσωμεν ότι τα όνειρα έγειναν πραγματικότης.

Ότι τα Γιάννινα του Αλή Πασσά και του Μουχτάρη έγειναν Ελληνικά.

Ότι η Θεσσαλονίκη επέταξεν από πάνω της το γιασμάκι κ΄ εφόρεσε την όμορφη της Ελληνοπούλας στολή.

Την στιγμήν αυτήν της ανεμοζάλης και του ηφαιστιώδους αναβρασμού των εθνών, που κράτη θα εξαφανισθούν και κράτη θ΄ ανακύψουν καινούργια.

Που ημείς ως ευδοκίαν θεϊκήν εθεωρούσαμεν, ότι κατά την στιγμήν ταύτην ακριβώς, συνέπεσε να έχωμεν βασιλιά στρατηγόν με το θρυλλικόν όνομα του Παλαιολόγου και πολιτικόν συνενούντα εν τω προσώπω του όλας τας πνευματικάς και ηθικάς αρετάς της φυλής μας.

Που εβλέπαμιν ότι δια τον δικέφαλον αυτόν ελληνικόν αετόν δεν έμενε παρά το τελευταίο, το δυνατό, αλλά και τολμηρό πέτασμα, που με του όλου του έθνους την λαιλακώδη πνοήν, θα εφτερούγιζεν επάνω από τους θόλους της εκκλησίας των ονείρων μας.

Την στιγμήν ακριβώς αυτήν της αναμονής, των πόθων, των ελπίδων, της προσοχής, των παλμών, ενεφανίσθη, ως από αοράτου αναπηδήσας ρωγμής, ο γερμανός Μεφιστοφελής και έρριψεν εν μέσω ημών τον απαίσιον καγχασμόν του.

Διχάζει με το σατανικόν ξίφος του το σώμα του καμαρωμένου μας αετού, αλλ΄ από την τομήν του διχασμού δεν είναι το αίμα του. Είναι της μητέρας μας, της Ελλάδος το αίμα που ρέει.

Βοήθειαν ζητεί η Πατρίς αιμόφυρτος δια του στόματος των μεγάλων τέκνων της, του Βενιζέλου, του Κουντουριώτη, του Δαγκλή.

Τα λίγα παλληκάρια του Χριστοδούλου που έτρεξαν δεν αρκούν να διώξουν την αρκούδα που εχίμιξεν ευθύς από πάνω της, την καταπατεί και της γλύφει το αίμα.

Τι μάγια σούχουν κάμει, Κωνσταντίνε Βασιληά και κοίτεσαι ακίνητος, παράλυτος, ψυχρός, και δεν έχεις τη δύναμι να πιάσης το δοξασμένο σου το σπαθί, παρά τ΄ αφίνεις έτσι να σου το ποδοπατούν οι Βούλγαροι ;

Δεν συμφέρει, λέγουν, πόλεμος κατά των βουλγάρων και συμφέρει λοιπόν να παραδίδωμεν χώρας, φρούρια, κανόνια, τροφάς και να παραδιδώμεθα και οι ίδιοι και να χάνωμεν την τιμήν μας ;

«Τι τον θέλομεν τον πόλεμον», φωνάζουν οι κατηχημένοι και δηλητηριασμένοι. ¨Εμείς πρέπει να κυττάξουμε τη δουλειά μας και την ησυχία μας¨. Αυτά τα λέγουν μόνον εκείνοι, που μ΄ αυτούς ούτε εδημιουργήθησαν, ούτε προόδευσαν τα έθνη ποτέ, αλλά κατά γενικόν ιστορικόν κανόνα υποδουλώνονται.

Τι θα εγίνετο η αρχαία Ελλάς, εάν ο Θεμιστοκλής και ο Μιλτιάδης εκύτταζαν την ησυχία τους ;

Τι θα εγίνετο η Νέα Ελλάς, εάν οι ήρωες του εικοσιένα εκύτταζαν την δουλειά των και την ησυχία των ;

Αφού δεν θέλουν τον πόλεμον τώρα που μας παρουσιάζεται με τας ευνοϊκοτέρας των συνθηκών, προς τι λοιπόν διέθετον τα εκατομμύρια του φτωχού ελληνικού λαού δια στρατούς και δια στόλους ;

Έλληνες !

Ρίξτε γύρω σας μια ματιά. Κυττάξατε τα ευγενικά της Αγγλίας παιδιά. Εγκατέλειψαν τα σπίτια τους, ησυχίαν οικογενειακήν, πατρικάς παρουσίας και τρέχουν σε ξένους τόπους να χύσουν το αίμα τους, όπως το έχυσαν άλλοτε δι΄ ημάς, υπέρ λαών μικρών που κατεπάτησαν τα δίκαια των τα ανθρώπινα, άλλοι μεγάλοι λαοί, άρπαγες και δεσποτικοί, πολιτισμένοι φαινομενικώς, αλλά κατά βάθος ακόμη βούλγαροι;

Κ΄ εμείς δεν θα τρέξωμε να βοηθήσωμεν την πολυπαθή, την πολυστένακτον, την γλυκειά μας μητέρα Ελλάδα ;

Ας μη βαρύνη την ψυχήν σας ο απελπισμός επί τη θέα μερικών εξ ημών, αδιαφόρων, αναλγήτων, ακόμη και του κινήματος αντιδραστικών. Θα συνέλθουν και αυτοί, θα ηλεκτρισθούν από της πυρίτιδος την οσμήν και θα μας ακολουθήσουν, διότι θα ίδουν ότι τίποτε άλλο δεν ζητούμεν παρά της πατρίδος μας την σωτηρίαν.

Ευτυχείς όσοι θα την βοηθήσουν με οποιαδήποτε μέσα ημπορούν !

Ευτυχέστεροι όσοι ημπορούν να την βοηθήσουν με το χρήμα τους !

Αλλά τρις ευτυχισμένοι εκείνοι, που θα τρέξουν να την βοηθήσουν με τα νειάτα τους και την παλληκαριά τους.

Που θα ταχθούν στου Χριστοδούλου το πλευρό, των ευγενών της Ευρώπης παιδιών, και των προδομένων και δολοφονημένων συμμάχων μας Σέρβων.

Από αυτούς, μόνον εσείς, ω ευτυχισμένοι, που θα πολεμάτε στο πλάι τους, δια τον ίδιον, όπως και προ δύο ετών σκοπόν, ή θα πέφτετε μαζί τους δοξασμένοι νεκροί, μόνον εσείς θα ημπορούσατε να ζητήσετε της ελληνικής πατρίδος την συγγνώμην.

Εμπρός οι ευγενείς και οι εκλεκτοί, εις την Θεσσαλονίκην.

Εκεί πάλλει σήμερον του Έθνους μας η Καρδία.

Εκεί σας περιμένει ανυπόμονη η Πατρίς¨.

Πηγές: «Ταχυδρόμος», Αλεξάνδρεια 17-30/8/1916, 1-14/10/1916 – el.wikipedia.org (10/1/2016)

Στη φωτογραφία διακρίνονται Βρετανοί τραυματίες στρατιώτες στο Κοτσίκειο Ελληνικό Νοσοκομείο Αλεξανδρείας το 1916, το οποίο μεταγενέστερα εθνικοποιήθηκε.

Μετά την εποχή του Σουλτανάτου των Μαμελούκων (1250-1517), ένα δεύτερο Σουλτανάτο εγκαθιδρύθηκε στην Αίγυπτο την περίοδο 1914-1922, όταν όμως κατά βάση η Νειλοχώρα ήταν βρετανικό προτεκτοράτο. Από το 1805 ως το 1867 η Αίγυπτος αποτελούσε τυπικά μία οθωμανική επαρχία με κυβερνήτη Βαλή, αν και στην πραγματικότητα ήταν σχεδόν ανεξάρτητη με τους Βαλήδες να χαρακτηρίζονται ως Χεδίβιδες, ενώ αμιγώς Χεδιβιάτο εγκαθιδρύθηκε στη χώρα από το 1867 ως το 1914.

Πως προήλθαν όμως οι τίτλοι Σουλτάνος και Χεδίβης, καθώς και αυτός του Αζίζ; Το ερώτημα αυτό θα απαντηθεί από την αναδημοσίευση άρθρων που είδαν το φως στις εφημερίδες «Αίγυπτος» του Ζαγαζίκ (14/12/1914, 3/1/1915) και «Αιών» των Αθηνών ως μεταφορά εκ της εφημερίδας «Νείλος» (20/4/1867), απαντήσεις που έχουν ξεχωριστό ιστορικό ενδιαφέρον.

Γράφει ο Ν. Νικηταρίδης, ερευνητής της ιστορίας των Αιγυπτιωτών

Για το Χεδίβη διαβάζουμε λοιπόν τα εξής: «Η λέξις Κεδίβης ή Χεδίβης είναι μία ονομασία τίτλου, η οποία είναι παράδοξον πως εισήχθη εις την Αίγυπτον. Μετά την επίσκεψιν του Σουλτάνου Αβδούλ-Αζίζ εις την Αίγυπτον, ήτοι ολίγον μετά την ανάρρησιν του Χεδίβου Ισμαήλ, ήτοι του πάππου του τέως Χεδίβου Αμπάς Χελμή, μυστικαί διαπραγματεύσεις διεξήχθησαν μεταξύ Αιγύπτου και Κωνσταντινουπόλεως όπως ο τίτλος του «Αντιβασιλέως», όστις εδόθη εις τον εκάστοτε ηγεμόνα της Αιγύπτου δια της συνθήκης του 1841, μεταβληθή. Ο τίτλος είναι και κληρονομικός εις την οικογένειαν καταγωγής Μωχάμεντ Άλη. Επειδή όμως εις την Ανατολήν δίδουν μεγαλειτέραν σημασίαν εις τους τίτλους παρά εις την πραγματικότητα, δια τούτο και ο Χεδίβης επέμενεν όπως κρατήση τον τίτλον Κεδίβης αντί «Αντιβασιλεύς». Μεγάλη δυσκολία παρουσιάσθη εις την Αίγυπτον προς εξεύρεσιν τίτλου διαφέροντος από το «Πασσάς» προς διάκρισιν των βιλαετίων της Τουρκίας. Ο πρώτος τίτλος όπου εδόθη εις τον Ισμαήλ ήτο «Ελ-Αζίζ», το οποίον σημαίνει «παντοδύναμος», κατά παράδοσιν δε εγεννήθη η λέξις αύτη από τον Ιωσήφ όστις επωλήθη από τους αδελφούς του εις την Αίγυπτον και εγένετο «Βεκίλ» ή γενικός οικονόμος του Φαραώ. Αλλά τέτοιον τίτλον του «Ελ-Αζίζ» η Τουρκία ηρνήθη να αναγνωρίση, διότι είναι τίτλος απονεμηθείς εις έναν Άγιον, όπως πιστεύουν οι Οθωμανοί ότι είναι ο Ιωσήφ, και δεν πρέπει να τιτλοφορήται έτσι και ένας κοινός θνητός, όσο πλούσιος και ισχυρός και αν είναι. Έπειτα από πολλάς ονομασίας εξευρέθη επί τέλους η λέξις «Κεδίβης», τον οποίον επρότεινεν η Πύλη και εδέχθη ο Ισμαήλ».

Σε άλλο άρθρο αναφέρονται τα εξής για το Χεδίβη:

«Η λέξις Κεδίβης παράγεται εκ της Περσικής λέξεως Goda δηλούσης θεόν και Βασιλέα, εκ ης η αγγλική λέξις God και η γερμανική Gott, ήτοι θεός. Την εις την ελληνικήν εκ της περσικής ερμηνείαν ο πρώτον παραδούς ημίν είναι ο αρχαίος Έλλην συγγραφεύς Ξενοφών […]. Τα κατά τους Πέρσας εγνώριζε κάλλιστα ο πιστός εκείνος μαθητής του Σωκράτους, ο ακολουθήσας τον βασιλέα Αγησίλαον εν τη κατ΄ αυτών εκστρατεία […]. Οι Πέρσαι, καθά ιστορεί ο Ξενοφών, μετά το δείπνον συνείθιζον, ως οι αρχαίοι Έλληνες και ως οι σύγχρονοι Ρωμαίοι (οι παρά των Ελλήνων παραλαβόντες το έθιμον), να στήνωσιν εν τοις συμποσίοις τας δευτέρας καλουμένας τράπεζας και αύται ήσαν κυρίως τα συμπόσια, διότι εν αυτοίς έπινον οίνον και εποίουν προπόσεις. […] Εν τινί των δείπνων τούτων Δαρείος ο βασιλεύς της Περσίας επωνόμασε Κύρον τον νεώτερον «Κάρανον» όλων των παραλιών της Μ. Ασίας και Σατράπην τοιών επαρχιών. Κατά τον Ξενοφώντα «Κάρανος» σημαίνει κύριος, εξουσιαστής, αραβιστί δε ή φελλαχιστί Κεδίβ, εις ον απενέμοντο τιμαί αυτό τούτο βασιλικαί και εις απόδειξιν φέρει ότι δύο πρίγκηπες εκ του βασιλικού γένους απαντήσαντες τον Κύρον και μη χαιρετήσαντες τούτον ως βασιλέα (κρύπτοντες ήτοι τας χείρας εντός αδιεξόδου χειρίδος) κατεδικάσθησαν εις θάνατον. Η λέξις «Κάρανος» τοσούτω μάλλον σαφώς αποδίδει την έννοιαν του τίτλου Κεδίβης, όσως τυγχάνει συγγενής προς το Κοίρανος (ου καλόν πολυκοιρανίη, εις κοίρανος έστω εις βασιλεύς), όστις είχεν ως βασιλεύς εξουσίαν εν χειρί. Αλλά και τα διαφόρων κρατών της Ασίας Κεδιβάτα, αυτεξούσια ήτοι πολιτείαι, ψιλώ μόνον ονόματι παρά τινός πολιτικού κέντρου εξαρτώμεναι, αποδεικνύουσιν ότι η λέξις Κεδίβης εμφαίνει υποδεέστερον μεν κατά τι του Βασιλέως, πλην υπέρτερον παντός άλλου τιτλούχου». […]

Ως προς τον τίτλο Αζίζ διαβάζουμε :

«Αζίζ κατά την Αραβικήν γλώσσαν σημαίνει και ισχυρός και αγαπητός. Αζίζ είναι ταυτόσημον του αγαπητέ μοι. Κατά την πρώτην έννοιαν λέγεται επί Θεού, ως του παντοδύναμου άρχοντος. Από των αρχαιοτάτων χρόνων δε, απεδόθη ο τίτλος ούτος τω πρωτίστω των αράβων δεσποτών, τω κυρίω της Αιγύπτου, Αζίζ-Ελμάσρ, οίον βασιλεί της Αιγύπτου προεπικληθέντι. Ότε δ΄ η Αίγυπτος κατέστη εξάρτημα ξένου Καλιφάτου, ήτοι προ ή μετά το Καλιφάτον του Καΐρου, ο τίτλος του Αζίζ έμεινε τίτλος του διοικητού και αντιπροσώπου του καλιφών. Επίσης κατ΄ επέκτασιν ο τίτλος ούτος απεδόθη ενίοτε και τω πρώτω υπουργώ του βασιλέως της Αιγύπτου. Οίτω εν τω Κορανίω (κεφ. 12) ο Πούτιφαρ προσαγορεύεται τω ονόματι του Αζίζ. Γνωστόν δ΄ εκ της Βίβλου, ότι ο Πούτιφαρ ην υπουργός των οικονομικών. Η χήρα αυτού αμεταπτώτος αποκαλείται εν τω Κορανίω η χήρα του Αζίζ (30,31, κτλ). Η ετυμολογία του Αζίζ εύρηται ετέρωθεν εν τη Συριακή γλώσση, εν η σημαίνει ισχύν, δύναμιν. Εν τη αρχαιότητι Αζίζους υπήρξε το επώνυμον του Άρεως, εν Εδέση λατρευομένου. Ο δε γνωστότατος των εν Άγγλοις φιλολόγων Bryant αξιοί ότι Αζ ην εν των επωνύμων του ηλίου παρά Πέρσαις και ότι Αζίζης, επανάληψις του αρχικού Αζ, σημαίνει την Συριακήν θεότητα, την εκ της αιγυπτιακής μυθολογίας ελθούσαν, καθ΄ ην ουδέν έτερον είναι ή ο Ίσις, υιός του Οσίριδος, του Ηλίου. Πρόδηλον εντεύθεν, ότι αρχαιόταται παραδόσεις συνδέουσι τον τίτλον Αζίζ μετά των βασιλειών της Αιγύπτου και της Συρίας, και αξιοσημείωτον ότι το όνομα τούτο, ληφθέν παρά τινών των τούρκων σουλτάνων, εδόθη τη αιγυπτιακή ατμοπλοϊκή εταιρία, τη υπό του Ισμαήλ Πασά ιδρυθείση, ούση δ΄ εκ των πρωτίστων στοιχείων του της Αιγύπτου ναυτικού».

Για τον τίτλο του Σουλτάνου καταγράφονται τα εξής: Ο τίτλος «Σουλτάνος» ομοιάζει με τον τίτλον «Κεδίβης», εφευρέθη δε προς διάκρισιν του ατόμου το οποίον τρόπο τινά υπερέχει από τους άλλους, δεν ισοδυναμεί όμως όπως η λέξις «Βασιλεύς» ή «Αυτοκράτωρ», τίτλοι τους οποίους δίδουν οι Ευρωπαίοι. Κατ΄ αρχάς ο τίτλος «Σουλτάν» απεδόθη από τον πρέσβυν του Χαλίφου της Βαγδάτης, όστις μετεχειρίσθη τοιούτον τιμητικόν τίτλον προερχόμενον από Χαλδαϊκήν ή Αραβικήν διάλεκτον, σημαίνη δε Κύριον ή Αυθέντην, ο πρέσβυς δε ούτος απηύθυνε την λέξιν ¨Σουλτάνος¨ εις τον Μαχμούτ τον Γαζνεβίδ, όστις εβασίλευε εις τα ανατολικά μέρη της Περσίας κατά το 1000 μ.Χ. έτος. Οι Βυζαντινοί συγγραφείς του ενδέκατου αιώνος δίδουν εις την λέξιν ¨Σουλτάν¨ την ίδιαν σημασίαν με το ¨Αυτοκράτωρ¨. Η κατάληξις δε ¨ος¨ προσετέθη εις τε την Ελληνικήν και Λατινικήν διάλεκτον και έγινε ¨Σουλτάνος¨, μετεδόθη δε ο τίτλος ούτος εις πολλούς φυλάρχους της Ασίας, ήτοι τους ¨Σελτζουκίδας¨ και άλλους Εμίρας της Ασίας και Ευρώπης. Νεώτεραι έρευναι αποδεικνύουν ότι η λέξις ¨Σουλτάν¨ εισήχθη κατά την βασιλείαν των ¨Μουταβάκελ¨, ήτοι εις τον ένατον αιώνα και εδίδετο εις τον αρχηγόν των σωματοφυλάκων. Τα παλαιά χρονικά της Βιέννης αναφέρουν ότι ο υιός του βασιλέως της Ουγγαρίας Αρπάδ έφερε τον τίτλον ¨Ζιάλτας¨, ήτοι «Σουλτάν».

Και επιπρόσθετα για το Σουλτάνο και λοιπούς βασιλικούς τίτλους της Ανατολής αναφέρονται τα εξής:

«Σουλτάνος», επώνυμον φερόμενον παρά του αυτοκράτορος της Κωνσταντινουπόλεως από του Μαχμούδ, του υιού του Λεβεκτεγκίν, σημαίνει ακριβώς κυβερνήτης, πηγάζει δ΄ εκ του εβραϊκού Skeleth ή κυβερνήτου. Εν τη στενή σημασία του δε, οι Τούρκοι θεωρούσιν αυτό ισοδύναμον τω κυβερνήτη των κυβερνητών και βασιλεί των βασιλέων. «Καλίφ» σημαίνει υποκατάστατον, ήτοι διάδοχον και επίτροπον. Τον τίτλον τούτον έλαβεν ο διάδοχος, ήτοι ο επίτροπος του Μωχαμέτου και επομένως εννοεί τον κάτοχον πάσης πνευματικής τε και κοσμικής εξουσίας επί των Μωαμεθανών. ¨Αβουκίρ¨, ο πρώτος αναλαβών τον τίτλον τούτον εκλήθη αυτός μόνος Καλλιφάχ Ρεσούλ Αλλάχ, ήτοι επίτροπος του προφήτου του Θεού. Ο διάδοχος αυτού έλαβε τον τίτλον του Εμίρ Ελ Μουμενίν, ήτοι Ταξιάρχης της πίστεως. Ο Αβδέλ Καδέρ έλαβε τον τίτλον του «Εμίρ», σημαίνοντα αρχηγόν. Τον τίτλον δ΄ αυτόν φέρουσι και πολλοί φύλαρχαι Άραβες. Η Αίγυπτος έσχεν εκ διαδοχής Καλίφας και Σουλτάνους. Ο έτερος τίτλος «Ιμάμ» σημαίνει αρχιερεύς, ιερεύς ή μοναχός, σχεδόν το αυτό ως «Ουλεμά», και φέρεται παρά των πρωθιερέων των τζαμιών. Αλλά εφαρμόττεται και επί τινών ηγεμόνων, ενασκούντων στρατιωτικήν τε άμα και θρησκευτικήν εξουσίαν, ως ο Ιμάμης της Μουσκάτ. Οι Μουσουλμάνοι απονέμουσι τον τίτλον τούτον έτι τοις ιδρυταίς του Σουρατικού δόγματος, Σοφιάν και ετέροις».

Η κατάρρευση  του ελληνοαλβανικού μετώπου τον Απρίλιο του 1941 θα αναγκάσει  τα υπολείμματα του ελληνικού στρατού να κατευθυνθούν πρώτα προς Τουρκία και νησιά του Αιγαίου και αργότερα προς  τη Μέση Ανατολή  και κυρίως την Αίγυπτο. Με  ενδιάμεσους σταθμούς τα στρατόπεδα της Τουρκίας θα βρουν διάφορους τρόπους μετάβασης. Μαζί τους και πολλοί  πρόσφυγες των νησιών του Αιγαίου, ιδιαίτερα της Δωδεκανήσου, καθώς οι συνθήκες διαβίωσης με τους Ιταλούς κατακτητές γίνονται αφόρητες.

Γράφει ο Αναστάσιος Αναστασίου, Διευθυντής της Αχιλλοπουλείου Σχολής

Σύμφωνα  με τις ανταποκρίσεις των κατά τόπους  Ελλήνων πρεσβευτών,  μόνο από το στρατόπεδο της Περγάμου τον Αύγουστο του 1941, θα αποσταλούν στην Αίγυπτο  2.100 αξιωματικοί, υπαξιωματικοί και οπλίτες ή ναύτες  ενώ θα παραμείνουν στην Τουρκία ως  πολιτικοί πρόσφυγες 207 Μουσουλμάνοι και άλλοι 257 Έλληνες κληρωτοί εκ Θράκης  που θα θεωρηθούν αγύμναστοι. Συνολικά ο αριθμός των προσφύγων και των στρατιωτικών που θα αναχωρήσουν για τη Αίγυπτο μέχρι το τέλος Αυγούστου 1941 θα πλησιάσει τους 4.000.

Την ίδια στιγμή στην ελληνική παροικία της Αιγύπτου πραγματοποιείται επιστράτευση των τελευταίων κλάσεων  1911, 1912 και 1913. Συγκροτείται έτσι η πρώτη ελληνική Ταξιαρχία που αποτελείται αμιγώς από Αιγυπτιώτες Έλληνες ενώ οι αφιχθέντες στρατιώτες και κληρωτοί εξ Ελλάδας θα στελεχώσουν τη δεύτερη ελληνική Ταξιαρχία.

Παράλληλα με τον ελληνικό στρατό θα πραγματοποιηθεί και η μετάβαση της ελληνικής κυβέρνησης και τού βασιλιά Γεωργίου Β΄ από την Κρήτη στην Αίγυπτο όταν φάνηκε πώς το νησί θα έπεφτε στους Γερμανούς. Ο  υπουργός Μανιαδάκης θα προηγηθεί της άφιξης της ελληνικής κυβέρνησης και θα προκαλέσει έντονες διαμαρτυρίες τόσο  των παροίκων όσο και των αξιωματικών. Μετά και από τις παραινέσεις του Βρετανού πρεσβευτή στο Κάιρο Sir Miles Lampson, ο Τσουδερός, πρόεδρος της ελληνικής εξόριστης κυβέρνησης, θα παύσει τους μεταξικούς υπουργούς Μανιαδάκη και  Νικολούδη και θα  τους στείλει πρεσβευτές στη Λατινική Αμερική και τη Νότια Αφρική αντίστοιχα. Στα τέλη του Ιουνίου ή ελληνική κυβέρνηση έφυγε για τη Νότια Αφρική με τελικό προορισμό το Λονδίνο όπου είχαν συγκεντρωθεί οι εξόριστες κυβερνήσεις των Συμμάχων. Η παρουσία της μεταξικής κυβέρνησης στο Κάιρο αυτό το σύντομο χρονικό διάστημα θα προκαλέσει τις αντιδράσεις της φιλελεύθερης πλειοψηφίας της παροικίας.

Η δυσαρέσκεια της παροικίας τόσο για τη σύνθεση της κυβέρνησης όσο και για τις ενέργειές της θα εκφραστούν μέσα από την επιστολή που θα σταλεί προς τον πρόεδρο κ. Τσουδερό από την Ε.Ε.Ε.Α – Εθνική Επιτροπή Ελλήνων Αιγύπτου, όπου στηλιτεύεται η ανεπάρκεια της κυβέρνησης, τονίζεται για πρώτη φορά πώς το πολίτευμα της Ελλάδας  πρέπει να είναι η δημοκρατία ενώ καυτηριάζονται συγκεκριμένες ενέργειές της  τόσο στο πολιτικό, στο στρατιωτικό όσο και στο οικονομικό πεδίο. Δεν παραλείπεται να τονιστεί πώς οι μυστικές υπηρεσίες διατηρούν ακόμη το πνεύμα της 4ης Αυγούστου καθώς με εντολές που φθάνουν από το Λονδίνο μέσω των αγγλικών υπηρεσιών (intelligence service) επιδιώκεται η σύλληψη και η απέλαση από τη χώρα επωνύμων προσώπων με αντιβασιλικά και αντιβρετανικά αισθήματα. Η κυβέρνηση δεν είχε επίσημα καταδικάσει το «μεταξικό» καθεστώς και αυτή η στάση της δημιουργούσε συχνές διαμάχες μεταξύ των αξιωματικών, των πολιτικών παραγόντων αλλά και των παροίκων.

Οι αξιωματικοί έδιναν ιδιαίτερα οξύ τόνο στις διαμάχες, αφού οι περισσότεροι είχαν παραμερισθεί από το καθεστώς της 4ης Αυγούστου σαν φιλελεύθεροι και ζητούσαν επίμονα να αντικαταστήσουν τους υπηρετούντες «μεταξικούς» αξιωματικούς. Παράλληλα, οι τελευταίοι ήσαν αντίθετοι με την ενεργοποίηση των «βενιζελικών», και μερικοί απ’ αυτούς πίστευαν πώς τα ελληνικά στρατεύματα έπρεπε να προετοιμάζονται για την επαναφορά τού βασιλιά μεταπολεμικά στην Ελλάδα. Οι κινήσεις τω τελευταίων  θα προκαλέσουν την αντίδραση των αριστερών οπλιτών  και ναυτών, οι οποίοι δημιουργούν μυστικές οργανώσεις για να αντιπαρατεθούν στους μεταξικούς αξιωματικούς.  Οι αντιφασιστικές  μυστικές οργανώσεις  που σχηματίζονται στα τρία όπλα από τις 10 Οκτωβρίου 1941 είναι: η ΑΣΟ (Αντιφασιστική  Στρατιωτική Οργάνωση), η ΑΟΝ (Αντιφασιστική  Οργάνωση Ναυτικού) και η ΑΟΑ (Αντιφασιστική Οργάνωση Αεροπορίας) οι οποίες εκδίδουν και τακτικές πολυγραφημένες εφημερίδες.

Με τις επαφές πού έγιναν μεταξύ της ομάδας των πάροικων και των εκπροσώπων των αντιφασιστικών οργανώσεων ΑΣΟ και ΑΟΝ μεθοδεύτηκε και η συνεργασία τους (υλική βοήθεια στις στρατιωτικές οργανώσεις, χρήση σπιτιών των πάροικων, ανταλλαγή πληροφοριών). Για τον καλύτερο συντονισμό των δραστηριοτήτων των τριών οργανώσεων στις ένοπλες δυνάμεις, της ομάδας των πάροικων, καθώς επίσης και της αριστερής οργάνωσης των ναυτεργατών πού προϋπήρχε στην Αίγυπτο, δημιουργήθηκε μια κεντρική καθοδηγητική επιτροπή τα μέλη της οποίας ήσαν έμπειροι κομμουνιστές. Ο εκπρόσωπος της παροικίας στην επιτροπή ήταν ο Κύπριος ποιητής Θεοδόσης Πιερίδης (1908 – 1968), και γραμματέας της ήταν ένας δεκανέας του στρατού ο Γιάννης Σαλλάς. Είναι χαρακτηριστική η επιστολή που απευθύνει η  Κεντρική Επιτροπή της ΑΣΟ στις 15/9/1942  προς τον Πρόεδρο της Κυβέρνησης Τσουδερό με δριμύτατο ύφος μέσω της οποίας καυτηριάζεται η πολιτική αδράνεια της κυβέρνησης σε θέματα  εκδημοκρατισμού του στρατού ενώ ζητάει την απολογία της κυβέρνησης σε δέκα ερωτήσεις-θέματα που έχουν σχέση με την ασύμφωνη πολιτική της προς το χαρακτήρα του σημερινού πολέμου.

Πρέπει  επίσης να αναφερθεί εδώ και ο καταλυτικός ρόλος των Ελλήνων κομμουνιστών, κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1930,  στην ίδρυση του κομμουνιστικού κόμματος της Αιγύπτου καθώς και  της ενεργής τους συμμετοχής σε απεργίες, αντιφασιστικές και ειρηνιστικές εκδηλώσεις. Μέσα στη συγκεκριμένη ομάδα  διακρίνεται ο  βιομήχανος Έλληνας Αιγυπτιώτης Στρατής Ζερμπίνης, ο οποίος  χρηματοδοτεί την εφημερίδα «Κήρυξ» του Καΐρου που αποτελεί και το μοναδικό «αντιμεταξικό» όργανο πληροφόρησης του Αιγυπτιώτη  ελληνισμού.

 Εξαιτίας  της δύσκολης  επικοινωνίας του ΕΑΜ και της ηγεσίας  των αντιφασιστικών οργανώσεων της  Αιγύπτου στα πρώτα χρόνια της Κατοχής, παρατηρείται τουλάχιστον μέχρι το 1943 μια αυτόνομη τακτική και στρατηγική στη διαχείριση των θεμάτων του αντιφασιστικού αγώνα, πάντα όμως προσηλωμένες στις θέσεις του ΕΑΜ. Οι αριστεροί πάροικοι  θα δημιουργήσουν το  περιοδικό «Έλλην» χάρη στις υλικές ενέργειες των Άγγελου Κασιγόνη, διευθυντή του περιοδικού και του Στρατή Ζερμπίνη. Η πενταμελής συντακτική  ομάδα θα πλαισιωθεί από τους Στρατή Τσίρκα, Θεοδόση Πιερίδη και από τους διακεκριμένους δικηγόρους Γιάννης Λαχοβάρη, Γεώργιο Ρούσο, Γεώργιο Βαλεντή και από  άλλους λογοτέχνες και ποιητές. Το περιεχόμενο του περιοδικού περιλαμβάνει πολιτικά και φιλολογικά άρθρα με αντιφασιστικό περιεχόμενο. Γύρω από τον «Έλληνα» θα συσπειρωθούν μια σειρά διανοούμενοι, κυρίως εκπαιδευτικοί όπως ο Γιώργης Αθανασιάδης και το ζεύγος Πετρώνδα, δικηγόροι και καλλιτέχνες. Ωστόσο η έντονη βρετανική λογοκρισία που παρατηρείται μέχρι τις αρχές του 1943, απαγορεύει την  άμεση προβολή των θέσεων του ΕΑΜ.

Μερικούς μήνες μετά την κυκλοφορία του «Έλληνα», το Γενάρη του 1943, με πρωτοβουλία των κομμουνιστών, ιδρύθηκε στο Κάιρο ο Εθνικός Απελευθερωτικός Σύνδεσμος (ΕΑΣ). Αμέσως μετά ιδρύθηκαν τμήματά του στην Αλεξάνδρεια και το Πορτ Σάιντ. Στην ηγεσία του συμμετείχαν εκτός από κομμουνιστές, και αρκετοί παράγοντες από άλλους χώρους: Αντιμεταξικοί,  και προοδευτικοί – δημοκράτες. Το πρόγραμμα του ΕΑΣ ήταν αντιφασιστικό, εθνικοαπελευθερωτικό, γενικά πατριωτικό – δημοκρατικό. Ο ΕΑΣ, πού ήταν ουσιαστικά εκφραστής της Εαμικής πολιτικής στην παροικία, σε αντίθεση με τις φιλοεαμικές οργανώσεις πού δρούσαν μέσα στο στράτευμα, ήταν νόμιμη οργάνωση με ελεύθερη λειτουργία, πού απέφευγε να κάνει αναφορά στις παράνομες οργανώσεις και κάλυπτε τον εαμικό του προσανατολισμό με ένα γενικότερο αντιφασιστικό χαρακτήρα πού ήταν ανεκτός, αν όχι αποδεκτός από τους Βρετανούς. Ηγετικό ρόλο στην ίδρυσή του έπαιξε ο Γιώργος Ρούσσος.  

Η αυτονομία και η απόλυτη ελευθερία κινήσεων που είχαν τα στελέχη της ΑΣΟ και του ΕΑΣ βοηθούσαν στη γρήγορη εξάπλωση των οργανώσεων μέσα στο ελληνικό στράτευμα.

Τα  γεγονότα του Μάρτη και τα Ιουλιανά του 1943

Στις αρχές  Μαρτίου του 1943 άρχισαν  να εντείνονται  τα περίεργα  φαινόμενα  στις ελληνικές ένοπλες δυνάμεις της Μέσης Ανατολής. Στους δε χώρους της 2ης Ταξιαρχίας, κατόπιν τηλεγραφικής διαταγής του Υπουργείου Άμυνας, διατάσσεται η  αντικατάσταση  των διοικήσεων των Μονάδων. Οι στρατιώτες των αντίστοιχων μονάδων αντιδρούν και αυτή η δυσαρέσκεια απλώνεται και στις υπόλοιπες μονάδες καθώς και στην 1η Ταξιαρχία. Ταυτόχρονα εκδηλώνεται  επιλεκτική παραίτηση «μεταξικών» αξιωματικών, οι οποίοι συλλαμβάνονται  και κρατούνται στη βάση της Ταξιαρχίας. Τα γεγονότα που έλαβαν μέρος δεν αποτελούν μεμονωμένα περιστατικά μιας ή δύο Μονάδων. Είναι η διαμαρτυρία ολόκληρου του ελληνικού στρατού. Όλες οι Μονάδες από τη Συρία μέχρι την Αίγυπτο, όλες οι βαθμίδες από τους κατώτερους έως τους ανώτερους αξιωματικούς πήραν μέρος στο κίνημα με τον ίδιο σκοπό. Η ενεργός συμμετοχή της ελληνικής παροικίας δίνει τον χαρακτήρα ευρέος πολιτικού και λαϊκού κινήματος. Μέσα σε μερικές ημέρες εκδηλώνεται η συμπαράσταση πολιτικών προσωπικοτήτων και της ελληνικής παροικίας στις ένοπλες ελληνικές δυνάμεις.

Αξιώνουν οι Μονάδες μέσα από το κίνημα, τον εκδημοκρατισμό  του στρατού με ταυτόχρονη απομάκρυνση  των φασιστικών στοιχείων και των διοικητών (Ζυγούρη και Μπουρδάρα) των δύο Ταξιαρχιών ενώ  ζητούν και την επαναφορά στις θέσεις τους των τριών αξιωματικών(Χατζησταυρή, Κώνστα και Σταυρουλάκη) που είχαν μεταφερθεί στην έδρα του στρατηγείου. Στα δε αιτήματά τους και ο ανασχηματισμός  της κυβέρνησης με την είσοδο δημοκρατικών  προσωπικοτήτων. Οι 150 συλληφθέντες οδηγούνται στο στρατόπεδο Μερτζ Αγιούμ και ακολουθεί η δίκη 11 οπλιτών υπευθύνων για την εξέγερση. Η απόφαση του στρατοδικείου περιλαμβάνει 3 καταδίκες εις θάνατον, 4 σε ισόβια δεσμά και 4 σε πρόσκαιρα δεσμά. Οι εξεγέρσεις οδήγησαν σε κυβερνητική κρίση, την παραίτηση του Κανελλόπουλου και την απομάκρυνση αριθμού αξιωματικών από τις ταξιαρχίες.

 Όλο αυτό το διάστημα ο Γιώργος Ρούσος, διακεκριμένος δικηγόρος, κοινοτικός σύμβουλος, πρώην πρεσβευτής, μέλος του  ΕΑΣ και φίλος του Τσουδερού, μεσολαβεί με τις επιστολές του προς τον Πρόεδρο της Κυβέρνησης να αναλάβει πρωτοβουλίες για το πολιτειακό ζήτημα ενώ για το ύστερο ζήτημα εκπροσώπησης  στην κυβέρνηση  υποστηρίζει πώς η πιο ενδεδειγμένη λύση είναι η συμμετοχή σ’ αυτή όλων των πολιτικών  φορέων και κομμάτων. Προτείνει στον ανασχηματισμό που θα γίνει, να συμπεριληφθούν 4 έως 5 «βενιζελικοί»: o Βύρων  Καραπαναγιώτης ως υπουργός των Στρατιωτικών, ο Σοφοκλής Βενιζέλος ως υπουργός  Ναυτικών, ο Ναύαρχος Πέτρος Βούλγαρης και ο ίδιος ως Αντιπρόεδρος, ενώ για τη λύση του στρατιωτικού ζητήματος  ταυτίζεται η άποψή του με αυτή της ΑΣΟ και του ΕΑΣ περί απομάκρυνσης των φασιστικών στοιχείων. Μόνο έτσι θα επιτραπεί η ανασυγκρότηση του στρατεύματος και θα ετοιμαστεί το ταχύτερο για δράση. Γνωρίζει αρκετά καλά ποιες είναι οι προθέσεις  των Άγγλων και γι’ αυτό σ’ αυτή τη χρονική στιγμή προτιμά να μη συγκρουστεί μαζί τους και  υιοθετεί  την άποψή τους περί σύστασης Κυβέρνησης πολύπλευρης ή  και  οικουμενικής όπως την επιθυμούν οι ίδιοι.

Τον Ιούλιο του ’43 άρχισαν οι εξεγέρσεις στο ναυτικό και ειδικότερα στα πολεμικά «Ιέραξ» και «Μιαούλης», οι οποίες κατεστάλησαν. Ταυτόχρονα εξεγέρθηκε  και πάλι η ΙΙ Ταξιαρχία. Οι εξεγερθέντες παραδόθηκαν και τριακόσιοι οπλίτες και μερικοί κατώτεροι αξιωματικοί στάλθηκαν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης, ενώ τέσσερις από αυτούς καταδικάστηκαν σε θάνατο χωρίς, όμως, να εκτελεστούν. Λίγες μέρες αργότερα, οι κρατούμενοι στο Γενικό Κέντρο Εκπαίδευσης Στρατού οπλίτες στασίασαν, αλλά και αυτή η στάση κατεστάλη ενώ δύο από τους στασιαστές καταδικάστηκαν σε θάνατο και τουφεκίστηκαν. 

Τα  γεγονότα Μαρτίου  και  Απριλίου  1944

Τα  κινήματα  του  Μαρτίου  και του Ιουλίου  του 1943 δέχτηκαν  χτυπήματα  που θα καθήλωναν τη δράση της ΑΣΟ και του ΕΑΣ. Ωστόσο συνέβη ακριβώς το αντίθετο: κατόρθωσαν  μέσα από τους μηχανισμούς του στρατού και τα τοπικά παροικιακά δίκτυα  να διεισδύσουν  αθόρυβα, να ανασυνταχθούν και να εξαπλωθούν ευρύτατα  και στα τρία όπλα. Το γεγονός που ενθάρρυνε όμως περισσότερο τις κινήσεις της ΑΣΟ ήταν η  συγκρότηση της ΠΕΕΑ. Στις 25 Μάρτη στην Αλεξάνδρεια έγιναν οι πρώτες μαζικές εκδηλώσεις υποστήριξης από πληρώματα του Πολεμικού και του Εμπορικού Ναυτικού. Συνθήματα υπέρ του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ και της νεοσύστατης «κυβέρνησης του βουνού» κυριαρχούσαν στις πορείες.

Η επόμενη κίνηση της  ΑΣΟ ήταν η πρωτοβουλία σύστασης επιτροπής, η λεγόμενη ‘Επιτροπή Εθνικής Ενότητας Ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων Μέσης Ανατολής,  από αξιωματικούς του στρατού και της αεροπορίας, η οποία παρουσιάστηκε  στον πρωθυπουργό  Τσουδερό στις 31 Μαρτίου  και ζήτησε τη συγκρότηση κυβέρνησης εθνικής ενότητας  με τη συμμετοχή της ΠΕΕΑ. Στο υπόμνημα  που κατέθεσε η Επιτροπή  γινόταν ξεκάθαρο πώς η κυβέρνηση έπρεπε να συνεργαστεί με την ΠΕΕΑ  για τη συγκρότηση αντιπροσωπευτικής  κυβέρνησης: «Η ημετέρα επιτροπή… προσκαλεί την βασιλικήν Κυβέρνησιν Καΐρου… συντελέσωσιν, εντός του ταχυτέρου χρονικού ορίου, εις την ενοποίησιν των εθνικών δυνάμεων και τον σχηματισμόν κυβερνήσεως αντιπροσωπευούσης τον αγωνιζόμενον λαόν με βάσιν την Πολιτικήν Επιτροπήν Εθνικής Απελευθερώσεως (Π.Ε.Ε.Α.) και μη θελήσωσι να φέρωσι τας βαρυτάτας ευθύνας του εμφυλίου σπαραγμού». Παρόμοια υπομνήματα παρέδωσαν η ΕΣΑ και μια επιτροπή αξιωματικών πού δημιουργήθηκε. Την επομένη η κυβέρνηση συνέλαβε έξι από τους δεκατρείς αξιωματικούς, και οι υπόλοιποι κατέφυγαν στο ελληνικό φρουραρχείο του Καΐρου, όπου ξεσηκώθηκαν οι φαντάροι σε συμπαράσταση τους, με αποτέλεσμα να περικυκλωθούν από βρετανικά στρατεύματα. Μπροστά στην επαπειλούμενη ταραχή και πλατιά υποστήριξη των υπομνημάτων υπέρ της ΠΕΕΑ, ο Τσουδερός παραιτήθηκε. Ο Σ. Βενιζέλος ανέλαβε χρέη πρωθυπουργού και άρχισε συνομιλίες με τις εαμικές οργανώσεις μέχρι τις 8 Απριλίου. Πληροφορίες όμως ανέφεραν  πώς το ναυτικό στην Αλεξάνδρεια είχε εκδηλωθεί υπέρ της ΠΕΕΑ και πώς παρόμοιες κινήσεις είχαν παρατηρηθεί στην πρώτη ελληνική ταξιαρχία που ήταν στρατοπεδευμένη στην έρημο δυτικά της Αλεξάνδρειας. Αλλά ούτε ο Σ. Βενιζέλος ήταν διατεθειμένος να τους αναγνωρίσει.

Από την 1η του Απρίλη όπου εκδηλώθηκε η πρώτη πράξη ανταρσίας – 2ο Σύνταγμα Πεδινού Πυροβολικού  της 1ης Ταξιαρχίας- μέχρι  την 24η του μηνός το κίνημα είχε εξαπλωθεί και σε άλλες μονάδες του στρατού καθώς και στο Ναυτικό. Κατόπιν αφόρητων αγγλικών πιέσεων, λόγω της απειλής που αποτελούσε για την ασφάλεια των συμμαχικών νηοπομπών η αργία των ελληνικών πολεμικών πλοίων, ο αντιναύαρχος Πέτρος Βούλγαρης αντικατέστησε τον Αλεξανδρή στην ηγεσία του στόλου στις 19 Απριλίου 1944 και ανέλαβε  την καταστολή  του κινήματος. Το βράδυ της 22ας προς 23ης Απρίλη αναπτύχθηκε η καταστολή των εξεγερμένων πληρωμάτων στην Αλεξάνδρεια με επιτυχία. Το επόμενο βράδυ έγινε κι η καταστολή της 1ης Ταξιαρχίας, από τον στρατηγό Πάτζετ. Τα βασικά μέτωπα της εξέγερσης είχαν πέσει. Οι εξεγερμένοι στρατιώτες και ναύτες οδηγούνταν στη φυλακή. Μετά από μία βδομάδα παραδόθηκαν οι ναύτες από τα πλοία του Πορτ-Σάιντ. Πλέον, είχε καταρρεύσει η εξέγερση στις Ένοπλες Δυνάμεις, με εξαίρεση λίγα πλοία κι υποβρύχια, που κράτησαν έως τις αρχές Ιούνη.

Αυτές οι πληροφορίες οδήγησαν το Βενιζέλο να συμφωνήσει με τον Βρετανό πρεσβευτή Leeper, ήδη από τις 4 Απριλίου, πώς έπρεπε να διακοπούν οι συνομιλίες και να συλληφθούν οι εαμικοί, συμπεριλαμβανομένων και των μελών του ΕΑΣ. Σε λίγες μέρες είχαν συλληφθεί όλα σχεδόν τα στελέχη του ΕΑΣ στην Αλεξάνδρεια και το Κάιρο και αποδυναμωμένη πλέον ή οργάνωση έπαψε ουσιαστικά να λειτουργεί. Μέσα σε τρεις ημέρες, ο Σοφοκλής Βενιζέλος κατέστειλε το κίνημα του Ναυτικού, αλλά με μεγάλο πολιτικό κόστος για τον ίδιο. Έχοντας χάσει την ευρύτερη λαϊκή αποδοχή που απολάμβανε μέχρι τότε, ο Σοφοκλής Βενιζέλος αναγκάσθηκε να παραιτηθεί δώδεκα ημέρες αργότερα στις  26  Απριλίου 1944. 

Η καταστολή του κινήματος από τις βρετανικές δυνάμεις σήμανε και το τέλος της Εαμικής οργάνωσης  των παροίκων στην Αίγυπτο. Μετά από αυτό, τα περισσότερα μέλη του ΕΑΣ αφέθηκαν ελεύθερα και συνεχίστηκε ή έκδοση του «Έλληνα» ενώ οι δικηγόροι Ρούσσος και Λαχωβάρης — στελέχη  του ΕΑΣ — ανέλαβαν την υπεράσπιση των κατηγορουμένων για το κίνημα στις δίκες πού άρχισαν στα ναυτοδικεία και στρατοδικεία τον Ιούλιο.

Από τις 26 Απριλίου είχε αναλάβει την πρωθυπουργία της εξόριστης κυβέρνησης ένας νεοφερμένος στις υποθέσεις της Μέσης Ανατολής, ο Γεώργιος Παπανδρέου. Πίστευε ακράδαντα, ότι το ΕΑΜ αποσκοπούσε  σε μια μεταπολεμική μονομερή κατάληψη της εξουσίας. Έτσι στο μυαλό του, προείχε πλέον η συσπείρωση όλων των αστικών δυνάμεων και η αμέριστη υποστήριξη των Συμμάχων, έστω και αν αυτό σήμαινε, ότι έπρεπε να τεθεί στο περιθώριο το ζήτημα της μορφής του μεταπολεμικού πολιτεύματος.

Την καταστολή τού κινήματος στο τέλος Απριλίου τού 1944 ακολούθησε το Συνέδριο στο Λίβανο. Στις εργασίες του Συνεδρίου συμμετείχαν εκπρόσωποι από την εξόριστη κυβέρνηση, τα αστικά κόμματα, καθώς και από το σύνολο της Αντίστασης. Για διαφορετικούς λόγους ο καθένας, τόσο οι Εθνικόφρονες όσο και η Αριστερά καταδίκασαν την εξέγερση.  Η χάρτα του Λιβάνου θα αποτελέσει τον προθάλαμο της «αναίμακτης απελευθέρωσης» του Οκτωβρίου. Χάρη σ’ αυτή οι αντι-εαμικές δυνάμεις  θα αποκτήσουν ισχυρή πολιτική νομιμοποίηση μέσω της συμμετοχής τους στην κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας ενώ για την Αριστερά η καταδίκη ισοδυναμούσε με ελπίδα ενσωμάτωσης στο αστικό πολιτικό σύστημα κατά το πρότυπο των κομμουνιστικών κομμάτων Ιταλίας και Γαλλίας.

Αποτίμηση- Συμπεράσματα

Το κίνημα  της Μέσης Ανατολής αναδείχτηκε μέσα  από τη συνεργασία  και την πρωτοβουλία  τοπικών  στελεχών της ΑΣΟ και του ΕΑΣ προερχόμενα από την ελληνική παροικία της Αιγύπτου (Γ.Ρούσσος, Σ. Τσίρκας, Θ. Ματσάκης, Γ. Λαχωβάρης κ.ά) όσο και από Έλληνες κομμουνιστές που βρέθηκαν τη περίοδο της Κατοχής στην Αίγυπτο (Γ. Αθανασιάδης, Γ. Σαλλάς, Β. Νεφελούδης, Φ. Πάγκαλος κ.ά.). Έλαβε διαστάσεις πρωτόγνωρες για τα δεδομένα της παροικίας  καθώς ανέδειξε χαρακτηριστικά οργανωμένου κινήματος που είχε λαϊκά ερείσματα  και δεν περιοριζόταν μονάχα  στις ενέργειες  σε επίπεδο κορυφής. Η διαφώτιση της κοινής γνώμης μέσα από διαλέξεις με αντιφασιστικό-πατριωτικό περιεχόμενο, τα άρθρα στον «Έλληνα» και σε άλλες εφημερίδες, τα υπομνήματα στις αρχές τόσο σε εσωτερικό (Κυβέρνηση, Άγγλοι) όσο και εξωτερικό(διεθνείς οργανισμοί), η οργάνωση μαζικών συγκεντρώσεων είναι μερικές μόνο από τις  χαρακτηριστικές  ενέργειες του κινήματος αυτού, που αγκαλιάστηκε από την πλειοψηφία της παροικίας και πέτυχε πλατιά λαϊκή συμμετοχή και στήριξη.

 Η σημασία του κινήματος της Μέσης Ανατολής ανέδειξε την πραγματική εικόνα των ελληνικών ενόπλων δυνάμεων τη δεδομένη χρονική στιγμή. Μια κατάσταση που έχει τις πηγές-ρίζες της  στη διχόνοια «βενιζελικών-βασιλικών» αξιωματικών της δεκαετίας του 1920, συνεχίστηκε με το στρατιωτικό κίνημα του 1935  και αναζωπυρώθηκε  στη διάρκεια της Κατοχής στη Μέση Ανατολή. Το ουσιαστικό διακύβευμα  αυτού του κινήματος είχε σχέση με το ποια από τις δύο αντιμαχόμενες πλευρές «δημοκρατικών-αριστερών και βασιλικών-μεταξικών»  θα επικρατούσε στις ελληνικές ένοπλες δυνάμεις. Περίπτωση ειρηνευτικής συμβίωσης των αντιμαχόμενων πλευρών δεν υπήρχε. Για την δε Αριστερά το κίνημα αποτέλεσε μια πραγματική πρόκληση. Ήταν η ευκαιρία να δοκιμάσει τις δυνάμεις της έξω από τα γεωγραφικά όρια της χώρας και μακριά από τα ελληνικά δρώμενα ελπίζοντας πώς θα εξαναγκάσει την κυβέρνηση Τσουδερού  να  ανασχηματιστεί και  να αναγνωρίσει  την ΠΕΕΑ  ως κύριο συνομιλητή  και πραγματικό  εκπρόσωπο της Ελλάδας. Ωστόσο δεν συνειδητοποίησε το μέγεθος της αντίδρασης που θα προκαλούσε το κίνημα αυτό καθώς ανέδειξε δομικές αδυναμίες στην οργάνωση και υλοποίησή του. Η Αγγλία δεν θα επέτρεπε να ξεφύγει η κατάσταση από τα χέρια της. Η άμεση επέμβασή της είχε ένα και μοναδικό σκοπό, την καταστολή του κινήματος και απομόνωση των εξεγερθέντων, την επαναφορά στο στράτευμα των «μεταξικών» αξιωματικών που είχαν πέσει σε δυσμένεια. Έτσι προετοίμασαν το έδαφος για την τελική  σύγκρουση  που θα διεξαγόταν το Δεκέμβρη του ιδίου έτους στην Αθήνα.

Η Αιγυπτιώτικη πολιτιστική μας κληρονομιά είναι γεγονός ότι είναι μεγάλη και μοναδική με πολλά τα σημεία αναφοράς μας. Ναοί, Σχολεία, Ιδρύματα, Νοσοκομεία και άλλα πολλά κοσμούν ακόμη έως σήμερα τις διάφορες πόλεις της Αιγύπτου και μαρτυρούν πόσο σημαντικό ήταν το πέρασμα των Ελλήνων από την Νειλόχωρα, αφήνοντας πίσω τους τόσο μεγαλειώδη και θεάρεστα έργα. Ένα από αυτά βεβαίως είναι και ο Κοινοτικός Ναός Αγ. Κωνσταντίνου και Ελένης στο Μπουλάκο του Καΐρου. Αυτό το Αρχιτεκτονικό αριστούργημα που σχεδιάστηκε το 1904 από τον αρχιτέκτονα Δημήτριο Φαβρίκιο και ολοκληρώθηκε το 1914 από τον ανάδοχο Ανδρέα Σάββα.

Γράφει ο Μιχάλης Μπίσκος, ο Πολιτικός Μηχανικός, που σχεδίασε και επίβλεψε το έργο της αποκατάστασης του Ι.Ν των Αγ. Κωνσταντίνου και Ελένης.

Η πρόσφατη εκ βάθρων αποκατάσταση (2018 – 2019) συμπίπτει με την συμπλήρωση 105 χρόνων της ζωής του Ναού ενώ η διαδικασία της αποκατάστασης ήταν μία επέμβαση υψηλής εξειδίκευσης. Το γεγονός αυτό έκρινε απαραίτητη την λεπτομερή τεκμηρίωση και μελέτη πριν και κατά τη διάρκεια των εργασιών αποκατάστασης ώστε η επέμβαση αυτή να ήταν αποτελεσματική, σεβόμενη συγχρόνως την ιστορική και αισθητική αξία του Ναού. Η τεκμηρίωση βασίστηκε στην ιστορική έρευνα και αποτέλεσε το πρώτο στάδιο της μελέτης. Είχε δε στόχο τον λεπτομερή σχεδιασμό (αποτύπωση) του Ναού, την καταγραφή των ιστορικών φάσεων και των οικοδομικών τεχνικών, την κατάσταση διατήρησης του πριν από την επέμβαση και την διάγνωση των προβλημάτων. Μετά την τεκμηρίωση ακολούθησε το δεύτερο στάδιο της μελέτης που αφορούσε τις προτάσεις για την άρση των αιτιών που προκάλεσαν τις καταστροφικές ζημιές του Ναού.

Αφορμή πραγματοποίησης του έργου αποκατάστασης ήταν η πρόταση της Χορηγού κας. Αικατερίνης Μπελεφάντη – Σοφιανού προς την Ελληνική Κοινότητα Καΐρου, να συμβάλει από κοινού και εξ ημισείας με την Κοινότητα στην ολική αποκατάσταση. H Ελληνική Κοινότητα Καΐρου ανταποκρινόμενη στην παραπάνω πρόταση, συν χρηματοδότησε εξ ημισείας την δαπάνη αυτή και ολοκλήρωσε το έργο, δια μέσου του άξιου προέδρου της κ. Χρήστου Καβαλή μαζί με την Διαχειριστική Επιτροπή.

Οι εργασίες αποκατάστασης ξεκίνησαν τον Ιανουάριο 2018 και ολοκληρώθηκαν τον Αύγουστο 2019 και υλοποιήθηκαν σε τρεις διαδοχικές φάσεις. Η πρώτη φάση αφορούσε τα έργα υποδομής και περιβάλλοντος χώρου, η δεύτερη αφορούσε την αποκατάσταση του εξωτερικού περιβλήματος του ναού ενώ η τρίτη φάση αφορούσε την αποκατάσταση στο εσωτερικό του ναού. Η όλη προσπάθεια που καταβλήθηκε για να επανέλθει ο ναός σε κάποια πρότερα αποδεκτή του μορφή, ήταν μεγάλη, δύσκολη και επίπονη για όλους όσους ανεξαιρέτως συμμετείχαν σε αυτή. Ο δε απολογισμός και το αποτέλεσμα αυτής της προσπάθειας σίγουρα θα την κρίνουν οι επόμενες γενιές μας και ο  αμείλικτος  χρόνος που μας έρχεται.

Όπως και να έχει ένα είναι το γεγονός, ότι ο μεγαλοπρεπής Ναός Αγ. Κωνσταντίνου και Ελένης το σημείο αναφοράς όλων των απανταχού Ελλήνων Καϊρινών, σήμερα πιο στέρεος από ποτέ στέκεται και πάλι όρθιος με καμάρι αναγεννημένος και ανανεωμένος, στο σημείο εκεί που τον θεμελίωσαν οι πρόγονοί μας, στέλνοντας μηνύματα μακραίωνης και δυναμικής παρουσίας, τόσο της  Ελλάδας όσο και της Ορθοδοξίας από την φιλόξενη χώρα της Αιγύπτου.

Με τις ευλογίες του Πατριάρχη μας Θεοδώρου του Β΄ που στήριξε σε  όλη την διάρκεια του έργου με συνεχείς επιτόπιες επισκέψεις του όπου ενημερωνόταν συνεχώς για την εξέλιξη των εργασιών, φθάσαμε αισίως στην λαμπρή τελετή των θυρανοιξιών του Ναού που πραγματοποιήθηκε στις 29 Σεπτεμβρίου 2019. Ένα χρόνο μετά, ο σεπτός μας Πατριάρχης Θεόδωρος ο Β΄ παρέστη και εφέτος στις 27 Σεπτεμβρίου 2020 σε σχετική τελετή, για να τιμήσει  για άλλη μία φορά αυτούς που συνέβαλαν σε αυτή την προσπάθεια.

Κλείνοντας ευχαριστούμε και πάλι τους δύο βασικούς συντελεστές αυτού του εγχειρήματος, την Μεγάλη Ευεργέτιδα της Κοινότητας και Χορηγό του έργου κα. Αικατερίνη Μπελεφάντη – Σοφιανού και τον άξιο Πρόεδρο της Ελληνικής Κοινότητος Καΐρου κ. Χρήστο Καβαλή, που στήριξαν με όλες τους τις δυνάμεις στην ευόδωση αυτού του δύσκολου έργου.

Η αθόρυβη και εντατική εργασία που έγινε μεταξύ των δύο Υπουργείων Εξωτερικών σε όλα τα επίπεδα , από τους δύο ΥΠΕΞ , τους Διπλωμάτες , τους αρμόδιους εμπειρογνώμονες μέχρι τον τελευταίο αρμόδιο, και που μπόρεσαν να παρακάμψουν με μαεστρία όσα τους χώριζαν 15 χρόνια και να βρουν τον κοινό τόπο για να υπογράψουν μια νόμιμη και συμβατή με το διεθνές δίκαιο συμφωνία, πρέπει να τους κάνει ιδιαίτερα υπερήφανους , και ευχόμαστε να συνεχίσουν ακόμα τον δρόμο που χάραξαν .

Ιδιαίτερα για εμάς τους Αιγυπτιώτες η συμφωνία επιπρόσθετα της υπερηφάνειας μας συγκινεί ιδιαίτερα. Αγαπάμε τις δύο χώρες , γνωρίζουμε πως και οι δύο πλευρές είχαν και έχουν πάντα την πρόθεση να τα βρίσκουν , το θέμα όμως της ΑΟΖ αποτελούσε μια πληγή που την σκέπαζαν χρόνια , μέχρι που βρέθηκε το θάρρος και η αποφασιστικότητα από τις δύο πλευρές να πάνε ένα βήμα μπρος.

Το αξιοπερίεργο είναι πως η μοίρα – δεν ξεχνάμε ποτέ πως ανήκουμε έστω και μερικώς στην … Ανατολή – έπαιξε πάλι τον ρόλο της με τις ημερομηνίες, και το πεπρωμένο ήθελε η υπογραφή να γίνει την ίδια ημέρα που η Αίγυπτος γιόρταζε τα 5α γενέθλια της νέας διώρυγας του Σουέζ! Δεν είναι λοιπόν τυχαίο που έπεσαν υπογραφές επισημοποιώντας με τον πιο ισχυρό τρόπο την Ελληνοαιγυτπιακή φιλία σε ημέρα που συνδέεται με την διώρυγα του Σουέζ , που υπήρξε για εμάς τους Έλληνες της Αιγύπτου όταν άρχισε η εκσκαφή της το 1859 η βασική αιτία να έρθουν να εργαστούν πολλοί – κυρίως νησιώτες έλληνες στο κολοσσιαίο τότε έργο.

Αυτή ήταν και η αιτία να αναπτυχτούν οι Ελληνικές Κοινότητες της διώρυγας και τα πολλά ελληνικά σωματεία που άφησαν ένα ανεξίτηλο χρώμα παρουσίας στην περιοχή. Ήταν αυτοί οι Έλληνες που στάθηκαν μαζί με τους αδελφούς μας Αιγύπτιους στη κρίση της διώρυγας ως πλοηγοί στην περίοδο της εθνικοποίησης της εταιρίας της διώρυγας το 1956 αλλά και του «τριμερούς πολέμου» και δεν έφυγαν ποτέ από τον τόπο τους , μέχρι τον πόλεμο του 1967 όταν η ζωή στην παραμεθόρια τότε διώρυγα δεν ήταν εφικτή για κανέναν.

Ακόμα ένα παιγνίδι της μοίρας είναι να γίνουν αυτά τώρα που πρέσβης στην Αίγυπτο είναι ένας γέννημα θρέμμα Αιγυπτιώτης και μάλιστα Έλληνας της διώρυγας ο κ. Ν. Γαριλίδης , με μέλη της οικογενείας του εργαζόμενους στην διώρυγα , που σίγουρα ο θεσμικός ρόλος του , μας κάνει διπλά περήφανους σήμερα.

Δεν είμαστε βέβαια οι κατάλληλοι να αναλύσουμε την γεωπολιτική σημασία της κίνησης αν και προφανώς την καταλαβαίνουμε όλοι, ορμώμενοι όμως από τα λόγια του Έλληνα ΥΠΕΞ κ. Ν. Δένδια για το Τουρκολιβυκό μνημόνιο , εκτός από υπερήφανοι γινόμαστε και ευτυχείς.

Δυστυχώς το τελευταίο διάστημα η περιοχή ταλανίζεται από μια ένταση που έχει πολύ συγκεκριμένους και παράνομους στόχους από την Τουρκία που χρησιμοποιεί μια γεωπολιτική λογική του μεσαίωνα ζώντας το όνειρο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και μιλώντας την γλώσσα του σουλτάνου. Μπροστά σε αυτή την προκλητικότητα με μέθοδο αλλά και περισσό θάρρος οι ηγέτες των δύο χωρών και οι συνεργάτες τους έβαλαν σήμερα την ταφόπετρα στα όνειρα και έδωσαν το ισχυρό μήνυμα που είπε ο Μέναδρος τον 4ο π.Χ. αιώνα .. Δίκαια δράσας, συμμάχους έξεις θεούς.

Χ. Θ. Καβαλής

Πρόεδρος της Ελληνικής Κοινότητας Καΐρου

Ένα θέμα που έχει απασχολήσει του ειδικούς στο χώρο της οργανωσιακής συμπεριφοράς είναι η επίδραση  του επιβεβλημένου εγκλεισμού και της τήρησης των κοινωνικών αποστάσεων λόγω της κοροναϊκής πανδημίας στην ανθρώπινη συμπεριφορά.

Γράφει ο Δημήτρης Σκουφαρίδης, Γραμματέας ΔΣ Al Ahli Bank of Kuwait-Egypt και Γραμματέας της Επιτροπής Οικονομικών και Μελλοντικού Σχεδιασμού Ε.Κ.Κ

Οργανωσιακή συμπεριφορά αποτελεί τον τομέα μελέτης  που ασχολείται με τις ενέργειες, δηλαδή τη συμπεριφορά  των ατόμων στο χώρο της εργασίας (Robbins & Coulter, 2005). Οι ειδικοί όμως επεκτείνουν τις μελέτες τους και στη συμπεριφορά των ατόμων εκτός του εργασιακού χώρου και συγκεκριμένα στην προσωπική τους ζωή και το κοινωνικό τους περιβάλλον.  

Η επίδραση της κρίσης στον εργασιακό χώρο – Προτεινόμενες λύσεις και πρακτικές

Μέσα στην κρίση, μια περίοδος με έντονες δυσκολίες και κινδύνους, οι εργαζόμενοι και γενικά οι άνθρωποι αισθάνονται ότι απειλούνται. Αυτή η απειλή οδηγεί

1. Σε περιορισμένη σκέψη, 

2. Αναφορά στον ηγέτη για βοήθεια και
3. Αυξημένη τάση για συνεργασία (Peterson & Hopson, 2020).

Αν και οι έννοιες «ηγέτης (leader)» και «διευθυντής (manager)» εξισώνονται συχνά από τους συγγραφείς και επαγγελματίες,  ο ηγέτης είναι αυτός που αναδεικνύεται μέσα από μια ομάδα εργασίας και έχει την ικανότητα να επηρεάζει άλλα άτομα για λόγους πέραν της εξουσίας.  Εν αντιθέσει, ο διευθυντής διορίζεται στη θέση του και η ικανότητά του να επηρεάζει τους υπαλλήλους πηγάζει από την τυπική εξουσία που ασκεί. Συμπερασματικά, ηγέτης ορίζεται αυτός που επηρεάζει τους άλλους και έχει διοικητική εξουσία (Robbins & Coulter, 2005).

Σύμφωνα με τη θεωρία του αυτοπροσδιορισμού,  μια από τις σημαντικότερες θεωρίες κινήτρων στον εργασιακό χώρο, οι άνθρωποι έχουν τρεις βασικές ψυχικές ανάγκες (Deci & Ryan, 2000 όπ. αναφ. στο  O’Connor, 2020) που συνδέονται μεταξύ τους (Σμυρναίου & Κοτσίδου, 2014).

1. Η ανάγκη για αυτονομία,

2. Η σχετικότητα, δηλ. η ανάγκη για στενές σχέσεις και η αίσθηση ότι είσαι μέλος μιας ομάδας όπου μπορείς να εκφράσεις τους προβληματισμούς σου. Η ανάγκη του να ανήκεις στο κοινωνικό περιβάλλον που παρακινεί το άτομο να ακολουθεί τους κανόνες και

3. Η ικανότητα. Η επιθυμία για επίδειξη των ατομικών δεξιοτήτων και ανάδειξη νέων. Η εκπλήρωση αυτών των αναγκών κάνει τα άτομα να αισθάνονται υγιέστερα, πιο ευτυχισμένα και  αφοσιωμένα στην εργασία τους. (O’Connor, 2020).

Ας δούμε την κάθε ανάγκη ξεχωριστά, τα προβλήματα που δημιουργούνται λόγω του εγκλεισμού και της εργασίας απ’ το σπίτι καθώς και τις προτεινόμενες λύσεις προς τους ηγέτες και διευθυντές και τις πρακτικές που μπορούν να εφαρμοστούν (βλέπε τον πίνακα # 1 – O’Connor 2020).

Σημειώνω ότι μερικές από τις προαναφερθείσες πρακτικές έχουμε ήδη δει να εφαρμόζονται.  

Τέλος, ο ηγέτης δεν πρέπει να ξεχνά ότι αν και διαχειρίζεται την επιχείρηση ηγείται μιας ομάδας ανθρώπων (O’Connor, 2020) γι’ αυτό χρειάζεται να αναλαμβάνει τις ευθύνες του, να είναι ιδιαίτερα ενεργητικός, αποφασιστικός, συνεπής στις αξίες, ανοιχτός στη συζήτηση, με ειλικρινή και συχνή επικοινωνία.

Η κρίση δημιουργεί ευκαιρίες και ο ηγέτης είναι αυτός που πρέπει να ψάξει νέους τρόπους και να δοκιμάσει νέες ιδέες. Οι εργαζόμενοι (ηγέτες και ακόλουθοι, προϊστάμενοι και υφιστάμενοι) χρειάζεται να μοιράζονται τις πληροφορίες που λαμβάνουν, να  ρωτούν και να βεβαιώνονται ότι γνωρίζουν και κατανοούν τι τους ζητείται και γιατί, με νοοτροπία που οδηγεί στην πρόοδο και την ανάπτυξη (Peterson & Hopson, 2020).

Η επίδραση της κρίσης στην προσωπική μας ζωή – Οι ανησυχίες μας και η αντιμετώπιση τους

Αισθανόμαστε ότι μένουμε αβοήθητοι γι’ αυτό που συμβαίνει ή ότι είμαστε ανήμποροι να διαχειριστούμε άλλο ένα επιπρόσθετο άγχος (Marshall όπ. αναφ. στο Conlon, 2020). Μας διακατέχει ο φόβος. Αισθανόμαστε καταπιεσμένοι (O’Connor, 2020).

Κάνουμε αρνητικές σκέψεις που διαταράσσουν την ψυχική μας γαλήνη. Όμως αυτό που σκεφτόμαστε και αισθανόμαστε πολλές φορές δεν έχει καμία σχέση με την πραγματικότητα. Αν και δεν είναι πάντοτε εύκολο να τις εξουδετερώσουμε, με επιμονή, αποφασιστικότητα και ενδεδειγμένες τεχνικές, μπορούμε να τις ξεπεράσουμε. ‘Ετσι λοιπόν οι ειδικοί προτείνουν για να αντιμετωπίσουμε τις ανησυχίες μας, να συγκεντρωνόμαστε στα πράγματα που μπορούμε να ελέγξουμε και όχι σε αυτά που βρίσκονται εκτός της σφαίρας επιρροής μας (βλέπε διάγραμμα # 1 – Conlon 2020). Αυτή  η προσέγγιση είναι παρόμοια με εκείνη που περιγράφει ο συγγραφέας Stephen R. Covey στο βιβλίο του «Οι επτά συνήθειες των εξαιρετικά αποτελεσματικών ανθρώπων» (The 7 Habits of Highly Effective People), για την επίλυση προσωπικών και επαγγελματικών προβλημάτων λέγοντας ότι ένας εξαιρετικός τρόπος να ανακαλύψουμε τον βαθμό της προδραστικότητάς μας, δηλ. την  ικανότητα να ενεργούμε με τέτοιο τρόπο έτσι ώστε να επιφέρουμε κάποια αλλαγή στο περιβάλλον μας, είναι να κοιτάξουμε πού εστιάζουμε τις ενέργειές μας. Δημιουργούνται δυο ομόκεντροι κύκλοι:

Ο εσωτερικός αναφέρεται ως ο κύκλος  της επιρροής μας και ο εξωτερικός  ως ο κύκλος της ανησυχίας μας. Στον μεγαλύτερο εξωτερικό κύκλο υπάρχουν πολλά πράγματα  που δεν μπορούμε να τα ελέγξουμε άρα δεν μπορούμε να τα διορθώσουμε, υπάρχουν όμως και άλλα για  τα οποία μπορούμε κάτι να κάνουμε αφού έχουμε τον απόλυτο έλεγχο. Αυτά βρίσκονται στον μικρότερο εσωτερικό κύκλο.  Προσδιορίζοντας λοιπόν σε ποιο από τους δυο κύκλους θέλουμε να επικεντρώσουμε το ενδιαφέρον μας, ανακαλύπτουμε τον βαθμό της  προδραστικότητάς μας. Οι προδραστικοί άνθρωποι αφιερώνουν χρόνο και θετική ενέργεια στον κύκλο της επιρροής τους που έχει ως αποτέλεσμα την διεύρυνση αυτού του κύκλου. Αντιθέτως οι αντιδραστικοί άνθρωποι εστιάζονται στον κύκλο της ανησυχίας τους. Ασχολούνται με τις αδυναμίες των άλλων ανθρώπων και τα προβλήματα στο ευρύτερο περιβάλλον τους και αγνοούν τα πράγματα που μπορούν να διορθώσουν. Η αρνητική αυτή ενέργεια οδηγεί  στη συρρίκνωση του κύκλου της επιρροής τους. Η διαφορά μεταξύ του τρόπου προσέγγισης του Conlon και του Covey είναι ότι ο δεύτερος περνά στη διεύρυνση  του κύκλου επιρροής κάτι που δεν είναι εφικτό ως προς τον πρώτο.

Αν αγχωθούμε λοιπόν πρώτον αναζητούμε τα πράγματα που μπορούμε να ελέγξουμε, προσδιορίζουμε και ολοκληρώνουμε κάποια ενέργεια που θα μας κάνει να αισθανθούμε ότι την ελέγχουμε. Δεύτερον, ζούμε στο παρόν (Conlon, 2020). Αυτή η συμβουλή μας παραπέμπει σ’ αυτά που γράφει ο Dr. Spencer Johnson στο βιβλίο του «The Present». «Το να ζεις στο παρόν σημαίνει  να μην αποσπάται η προσοχή σου από ασήμαντα ζητήματα αλλά να εστιάζεις το ενδιαφέρον σου σε κάθε τι σημαντικό τώρα».  Με αυτό τον τρόπο αποσπούμε την προσοχή μας από τις αρνητικές σκέψεις που κάνουμε. Τέλος, συνεχίζουμε να επικοινωνούμε με συνεργάτες (Conlon, 2020) και φίλους.

Κλείνοντας, η συμβουλή που μας δίνει ο Δρ. Randall S. Peterson είναι ότι ποτέ δεν πρέπει να τα παρατάμε. Αντιδρούμε, προβάλλουμε αντίσταση ακόμη και αν αισθανόμαστε καταπονημένοι. Η ανθεκτικότητα είναι το κλειδί για να ξεπεράσουμε αυτή την κρίση.  

Πηγές

• Covey, Stephen R. The 7 Habits of Highly Effective People. London. Pocket Books & Design, 1999.
• Conlon, Robert. “Emotional resilience during challenging times. “Euromoney Live Online Masterclasses, 21 April 2020.
• Johnson, Spencer. The Present. London: Bantam Books, 2003.
• O’Connor, Kathleen. “Leading through a pandemic: Leading people through a crisis”, YouTube, uploaded  
• by London Business School, 27 March 2020, https://www.youtube.com/watch?v=mTkCiStoKEY
• Peterson, Randall S. & Hopson, Chris. “Leading through a pandemic: Leadership challenges in times of profound uncertainty”, YouTube, uploaded  by London Business School, 12 May  2020.
• https://www.youtube.com/watch?v=r6e29z1t9iU
• Robbins, Stephen P. & Coulter, Mary. Management. New Jersey. Pearson Prentice Hall, 2005.
• Σμυρναίου, Ζ. & Κοτσίδου Β. “Οι σημαντικότερες θεωρίες για τα κίνητρα.” Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, 2014. eclass.uoa.gr/modules/document/file.php/PPP551/%CE%9A%CE%AF%CE%BD%CE%B7%CF%84%CF%81%CE%B1.pdf