Ο Αιγυπτιώτης Ελληνισμός δεν έδρασε και άκμασε όπως γενικότερα πιστεύεται μονάχα σε Αλεξάνδρεια και Κάιρο, αλλά και σε πολλές άλλες πόλεις και πολίχνες της Αιγύπτου.

Σ΄ αυτές ίδρυσε κοινότητες, έκτισε εκκλησίες και σχολεία, δημιούργησε επιχειρήσεις, εμπορικούς οίκους και μαγαζιά, καλλιέργησε κτήματα, έκτισε σπίτια… γεννήθηκε, βαπτίστηκε, έζησε, διασκέδασε, πέθανε και ενταφιάστηκε στο φιλόξενο χώμα της Νειλοχώρας.

Μια τέτοια πόλη ήταν και η Μανσούρα, η πολυπληθής ελληνική παροικία της οποίας αποτέλεσε ένα ακόμη πετράδι δράσης και προσφοράς στο κόσμημα του Αιγυπτιώτη και γενικότερα του Απόδημου Ελληνισμού.

Γράφει ο Νικόλαος Νικηταρίδης / Συγγραφέας – Ερευνητής της ιστορίας των Αιγυπτιωτών

Μεταφερόμενοι λοιπόν στη Μανσούρα στις αρχές Μαρτίου του 1894, μέσα από τη γραφίδα αρθρογράφου της αλεξανδρινής εφημερίδας «Μεταρρύθμισις», ας δούμε πως διασκέδαζαν οι Μανσουριανοί σε μια χορευτική εσπερίδα που διοργανώθηκε στο σπίτι του τότε Προέδρου της Ελληνικής Κοινότητας Αλέξανδρου Ράλλη – γιου του στυλοβάτη της εκεί παροικίας Αντωνίου Ράλλη – ο οποίος είχε γεννηθεί στην Αλεξάνδρεια το 1851 και σε ηλικία 12 ετών στάλθηκε σε Μασσαλία και Λίβερπουλ για σπουδές, για να εγκατασταθεί μόνιμα στη Μανσούρα το 1874 ασχολούμενος με το εμπόριο, ενώ για την κοινωνική του δράση είχε τιμηθεί το 1891 από την Ελληνική Κυβέρνηση με το Σταυρό του Σωτήρος:

«Η Μανσούρα διασκεδάζει, ιδία δε η ελληνική παροικία κατά τας ημέρας ταύτας συγκεντρούται εις τας αιθούσας φιλοξένων οίκων και διέρχεται φαιδράς εσπερίδας. Χθες η συγκέντρωσις εγένετο εν τω εν Τάλχα οίκω του ομογενούς κ. Αλεξάνδρου Ράλλη. Πάντα τα μέλη της μικτής κοινωνίας και αβραί δέσποιναι και δεσποινίδες εκ Ζαγαζικίου, Μεχάλλας και Καΐρου εκάλυνον την εσπερίδα, έδιδον ζωήν και φαιδρότητα εις τον χορόν, όστις εν απτώτω ζωηρότητι εξηκολούθησε μέχρι της 7 πρωϊνής ώρας. Εις τον χορόν παρίστατο ο ημέτερος πρόξενος, ο ενταύθα παρεπιδημών συντάκτης της αθηναϊκής «Εφημερίδος» κ. Βελλιανίτης και πλούσιοι κύριοι εκ των πλησίον πόλεων προσελθόντες, εν μέσω δε τόσων καλλονών διεκρίνοντο επί χάριτι και κομψότητι η οικοδέσποινα και η αδελφή αυτής κυρία Σκαναβή.

Χάρις εις τας ευρείας αιθούσας του φιλοξένου οίκου ηκολούθησεν ο χορός ζωηρός, εμψυχούμενος υπό των οικοδεσποτών, ων η αβρότης και η ευγένεια εγοήτευσαν τους κεκλημένους. Η κυρία Ράλλη όμως, μας παρεσκεύασε μίαν από τας ωραιοτέρας και ανυπόπτους εκπλήξεις δια την Μανσούραν. Μετέτρεψεν επί αρκετήν ώραν την εσπερίδα εις μουσικήν και ποιητικήν. Ούτως η κυρία Μπενάκη εξετέλεσε γλυκυτάτας μελωδίας επί του κλειδοκυμβάλου, γοητεύσασα και ενθουσιάσασα πάντας, οίτινες εις την ευγενή Κυρίαν εύρισκον αληθή καλλιτέχνιδα μετ΄ αισθήματος και ευστροφίας ουχί κοινής, εκτελούσα τα δυσχερέστατα των μουσικών συνθέσεων.

Είτα ο κ. Βελλιανίτης παρακληθείς υπό του κ. Ράλλη απήγγειλε δύο εκ των ποιημάτων άτινα θα απαγγείλη και προσεχώς εις την Εμπορικήν Λέσχην Αλεξανδρείας. Τα ρωσσικά ποιήματα αληθώς έχουν ιδιαιτέρα και όλως πρωτότυπα θέλγητρα. Ο έρως, το μίσος, η εκδίκησις, τα πάθη έχουσι χαρακτήρα παράδοξον, διερμηνευόμενα δε υπό ποιητών του ύψους του Λέρμανιεφ και του Πούσκιν εξασκούσι επιρροήν απερίγραπτον επί των ακροατών.

Ο κ. Βελλιανίτης μετέφερε εις την ημετέραν γλώσσαν τα ποιήματα ταύτα με όλην των την δύναμιν και την αρμονίαν, συνεκίνησε δε δια της απαγγελίας του και απέσπασε ραγδαία τα χειροκροτήματα του εκλεκτού ακροατηρίου του. Μετά την καλλιτεχνικήν ταύτην απόλαυσιν επηκολούθησε χορός και πλούσιος δείπνος, ένθα αφθόνως έρρευσεν ο καμπανίτης και είτα πάλιν χορός, μόλις δε την 7ην πρωΐας απήλθον οι κεκλημένοι αποκομίζοντες τας ζωηροτέρας και γλυκυτέρας εντυπώσεις της εσπερίδος ην τόσον φιλοφρόνως παρεσκεύασεν ο κ. και η Κυρία Ράλλη, και ήτις είναι η τελευταία και ωραιοτέρα εξ όσων ποτέ είχεν η πόλιν μας».

Μνήμες από το ένδοξο παρελθόν του Αιγυπτιώτη Ελληνισμού της Μανσούρας, αναβίωσαν την Παρασκευή 17 Ιανουαρίου 2020 στο ναό  των Αγίων Αθανασίου και Κυρίλλου.

Ο Πάπας και Πατριάρχης Αλεξανδρείας και Πάσης Αφρικής κ.κ. Θεόδωρος Β’ τέλεσε τη Θεία Λειτουργία και την αρτοκλασία στον ναό που ήταν το κέντρο της πάλαι ποτέ ακμάζουσας κοινότητας.

Η Μανσούρα ως πόλη αποτέλεσε πόλο έλξης μεγάλου αριθμού Ελλήνων εμπόρων, όπως ο Γεώργιος Ράλλης από τη Χίο και χιλιάδων Ελλήνων μεταναστών.

Ο Προκαθήμενος του Δευτερόθρονου Πατριαρχείου έκοψε επίσης τη βασιλόπιτα, έδωσε τις ευχές του στους πιστούς που ήρθαν με λεωφορεία από το Κάιρο για μια ευλογημένη χρονιά.

Την Ελληνική Κοινότητα Καΐρου εκπροσώπησε η Γενική Γραμματέας κ. Χρυσάνθη Σκουφαρίδου, παραβρέθηκε επίσης ο Αν. Συντονιστής Εκπαίδευσης κ. Δ. Γιαννικόπουλος και ο Πρόεδρος του Ορθόδοξου Πνευματικού Κέντρου της Σούμπρας κ. Γ. Ζουμπουλίδης.

Η Μανσούρα, σύμφωνα με στοιχεία από  βρίσκεται στο κέντρο του νομού Δακαχλίας μεταξύ Καΐρου και της δεξιάς εκβολής του Νείλου προς Δαμιέττη. Πόλη ιστορική, στα περίχωρα της οποίας ηττήθηκαν οι Σταυροφόροι το 1249.

Μανσούρ στα Αραβικά σημαίνει νικητής. Γεωργική περιοχή από τις αρχές του 19ου αιώνα με βαμβακοφυτείες, ο πληθυσμός της τον 20ό αιώνα ανερχόταν στους 35.000 κατοίκους.

Το 1930 η Ελληνική Κοινότητα, που τότε αριθμούσε 1.500 με 2.000 μέλη,  με αφορμή τη συμπλήρωση 100 χρόνων από την Απελευθέρωση της Ελλάδος έκανε τριήμερες εκδηλώσεις.

Ο Πρόεδρος της Κοινότητας έκανε στο ναό των Αγ. Αθανασίου και Κυρίλλου τα αποκαλυπτήρια μια μαρμάρινης πλάκας η οποία διασώζεται μέχρι σήμερα και αναφέρει: «Η Ελληνική Παροικία Μανσούρας επί τη εκατονταετηρίδι της ανεξαρτησίας της Πατρίδος την πλάκα ταύτη ανέθηκε την 25η Μαρτίου 1930».

Οι εκδηλώσεις της Ελληνικής Κοινότητας, αποτυπώνονται σε ένα φιλμ, φωτογραφικά στιγμιότυπα του οποίου μπορείτε να δείτε στη gallery που ακολουθεί.

Γράφει ο Ν. Νικηταρίδης

Μ΄ αυτό στο νου θα διαβάσουν και το κάτωθι κείμενο που δημοσιεύτηκε στον αλεξανδρινό ¨Ταχυδρόμο¨ στις 18/5/1946 και το οποίο μου δημιούργησε μια ιδιαίτερη αίσθηση υπερηφάνειας, αφού πολύ γνωστός Αιγυπτιώτης σκηνοθέτης με διαβεβαίωσε πως δεν γνωρίζει κάτι παρόμοιο ακόμη και σε διεθνές επίπεδο. Και αναφερόμαστε σε ένα ιδιαίτερο ανέβασμα της παράστασης ¨Οιδίπους Τύραννος¨, ένα ανέβασμα που δεν έγινε από επαγγελματίες, αλλά από Αιγυπτιώτες ερασιτέχνες που δυστυχώς δεν διασώθηκαν τα ονόματα τους, ένα ανέβασμα που δεν έγινε στις μεγάλες αιγυπτιακές πόλεις, αλλά στη Μεχάλλα Κεμπίρ.

Ας το παρουσιάσουμε λοιπόν, ως αδιάψευστο ιστορικό τεκμήριο της αιγυπτιώτικης πρωτοπορίας :

«Την περασμένη Πέμπτη το Φιλολογικόν Τμήμα της Ελληνικής Οικογενειακής Ενώσεως Μεχάλλας Κεμπίρ έζησε ίσως την λαμπρότερη σελίδα της ιστορίας του, παρουσιάζοντας με εξαιρετικήν επιτυχίαν ένα εντελώς πρωτότυπο είδος διδασκαλίας αρχαίων ελληνικών δραμάτων.

Η βάσις της προσπαθείας αυτής είναι η φωνητική απόδοσις του έργου, με φωτεινές εναλλαγές, χωρίς να παρουσιάζονται επί σκηνής ¨δρώντα¨ πρόσωπα.

Η σκηνή παρίστανε την είσοδο των Ανακτόρων του Οιδίποδος Τυράννου – παίχθηκε ο Οιδίπους Τύραννος του Σοφοκλέους – πίσω απ΄ την οποία οι ερασιτέχναι απέδωσαν το έργο κρυμμένοι στην ανωνυμία, για να επιτραπεί έτσι καλύτερα στο ακροατήριο να παρακολουθήσει το έργο ανεπηρέαστα και με ελεύθερη τη φαντασία. Οι φωτεινές εναλλαγές συνέτειναν πολύ εις το να νοιώσει το κοινό πιο ζωντανά τις τραγικές φάσεις του έργου, κι έτσι να ζήσει με όλη την ένταση των αισθημάτων του και την ασθενέστερη σκηνή. Δεν υπερβάλλουμε καθόλου την πραγματικότητα, αν αναφέρουμε ότι πολλοί εγκατέλειψαν στο τέλος του δράματος την αίθουσα της Γραικουσείου Σχολής με δακρυσμένα μάτια.

Ύστερα απ΄ την επιτυχία αυτή θα μπορούσαμε να πούμε ότι το πρώτο βήμα για ένα έξοχο και συνάμα εύκολο τρόπο διδασκαλίας έργων των τραγικών μας έγινε ήδη. Απομένει τώρα στους φιλολογικούς μας κύκλους και την φοιτώσαν νεολαία να δώσει την ανάλογη συνέχεια στην άριστη αυτή αρχή.

Ένα μεγάλο εύγε αρμόζει σ΄ όλους τους φιλόπονους νέους που συνέβαλαν για να μείνει αξέχαστη και ιστορική αυτή η προσπάθεια.

Αύριο Κυριακή, το έργο αυτό, κατόπιν προσκλήσεως, θα διδαχθεί από το Φιλολογικό μας Τμήμα στο Γρηγορίειο Γυμνάσιο της Ελληνικής Κοινότητος Μανσούρας».

Φώτο: Η Γραικούσειος Σχολή Μεχάλλας Κεμπίρ (ισόγειο) από το αρχείο του Ντίνου Βασιλικού.