Η εκκλησία μας εορτάζει στις 21 Μαΐου την μνήνη των Αγίων Ενδόξων Μεγάλων Βασιλέων και Ισαποστόλων Κωνσταντίνου και Ελένης. Γιατί όμως η εκκλησία κατάταξε τους δύο αυτούς ανθρώπους στο Αγιολόγιό της;
Απάντηση στο ερώτημά μας δίνει η ίδια η ιστορία του Χριστιανισμού. Γίνονται οι ιδρυτές μιας νέας αυτοκρατορίας στα ανατολικά σύνορα της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, και στις ακτές του Βοσπόρου χτίζουν την Κωνσταντινούπολη, την πόλη όπου έμμελε να διαδραματίσει ένα πρωταγωνιστικό και ιστορικό ρόλο για δυό και πλέον χιλιετίες ως το κέντρο δύο αυτοκρατορίων, της Βυζαντινής και αργότερα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.
Ο Μέγας Κωνσταντίνος βασίλεψε από το 306 μέχρι και το θάνατό του το 327. Το 313 υπογράφει το περιβόητο Διάταγμα της Ανεξιθρησκείας όπου βάζει οριστικό τέλος στους διωγμούς κατά των Χριστιανών, επιτρέποντας παράλληλα την απρόσκοπτη και ελεύθερη άσκηση των θρησκευτικών δοξασιών όλων ανεξαρτήτως των θρησκειών και δογμάτων μέσα στα όρια της αυτοκρατορίας του. Το 325 συνεκάλεσε την Α! Οικουμενική Σύνοδο στην Νίκαια της Μικράς Ασίας και την προσφώνησε αυτοπροσώπως. Η σύνοδος αυτή είναι βασική στην πορεία του Χριστιανισμού, αφού καταδίκασε την αίρεση του Αριανισμού και διαμόρφωσε το δόγμα του Συμβόλου της Πίστεως.
Η Αγία Ελένη έζησε από κοντά όλη την πορεία του υιού της Κωνσταντίνου (Καίσαρας, Αύγουστος, Αυτοκράτορας) και κάτι ακόμη πιο σημαντικό, το περίφημο όραμα του μεγάλου Κωνσταντίνου το 312 μ.Χ., πριν τη μάχη της Μιλβίας Γέφυρας: το φωτεινό σταυρό με την επιγραφή «εν τούτω νίκα». Τότε, η Αγία Ελένη πρέπει να έλαβε το χριστιανικό βάπτισμα, σε ηλικία 60 περίπου ετών, έπειτα από πολυετή κατήχηση, προετοιμασία και αφοσίωση στα διδάγματα του χριστιανισμού, ενώ ο ίδιος ο Μέγας Κωνσταντίνος, όσο κι αν προστάτεψε το Χριστιανισμό και σταμάτησε τους διωγμούς, ασπάστηκε τη νέα θρησκεία πολύ αργότερα στη ζωή του και βαπτίστηκε χριστιανός λίγο πριν το θάνατό του.
Τη θέση της όμως στην Ιστορία, η Αγία Ελένη την οφείλει στο ταξίδι της στους Αγίους Τόπους όταν προς το τέλος του 326 μ.Χ. αναχώρησε για την Ιερουσαλήμ με σκοπό να φέρει στο φως τα διάφορα μέρη στα οποία έζησε και δίδαξε ο Χριστός.
Ο ιστορικός Ευσέβιος περιγράφει με λεπτομέρειες το ταξίδι της Αγίας Ελένης. Το παρουσιάζει ως ένα ευλαβέστατο προσκήνυμα στους Αγίους Τόπους, κατά το οποίο η Ελένη επιδιδόταν σε πράξεις φιλανθρωπίας συντηρώντας ολόκληρες κοινότητες, ανεγείροντας ιδρύματα κοινής ωφελείας με αυτοκρατορικές επιχορηγήσεις και ιδρύοντας μονές.
Στη Βηθλεέμ και το Γολγοθά διεξήγαγε μεγάλες ανασκαφές, κατά τις οποίες βρέθηκαν οι τόποι της Γέννησης, της Σταύρωσης και της Ανάστασης του Χριστού. Εκεί, αφού έδωσε εντολή να κατεδαφιστεί ο ναός της Αφροδίτης από το Γολγοθά όπου και ανακαλύπτεται ο Τίμιος Σταυρός του Ιησού. Η Αγία Ελένη ανέγειρε με αυτοκρατορικές χορηγίες τους μεγαλοπρεπείς ναούς της Γέννησης (στη Βηθλεέμ) και της Ανάστασης (στο λόφο του Γολγοθά), που μέχρι σήμερα αποτελούν τα σημαντικότερα μνημεία του Χριστιανισμού.
Απολυτίκιο
Του Σταυρού σου τον τύπον εν ουρανώ θεασάμενος, και ως ο Παύλος την κλήσιν ουκ εξ ανθρώπων δεξάμενος, ο εν βασιλεύσιν, Απόστολός σου Κύριε, Βασιλεύουσαν πόλιν τη χειρί σου παρέθετο· ην περίσωζε δια παντός εν ειρήνη, πρεσβείαις της Θεοτόκου, μόνε Φιλάνθρωπε.
Αρχιμανδρίτης π.Τιμόθεος Καψάλης
