Την Τετάρτη 14 Οκτωβρίου η Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου του Καΐρου τίμησε τους Αιγυπτιώτες. Το τμήμα Νεοελληνικής Γλώσσας και Φιλοσοφίας σε συνεργασία με το Γραφείο Διεθνών Σχέσεων του Πανεπιστημίου και την Αιγυπτιακή Εταιρεία Ελληνικών και Ρωμαϊκών Σπουδών διοργάνωσε την εκδήλωση «Οι ελληνικές παροικίες της Αιγύπτου», με ομιλήτρια την καθηγήτρια του Παντείου Πανεπιστημίου Αθηνών δρ. Σταματούλα Σιδέρη. Το «Νέο Φως» τιμώντας τους πανεπιστημιακούς των δυο χωρών μας, μίλησε με τον Πρόεδρο του Τμήματος Νεοελληνικής Γλώσσας και Φιλολογίας και Πρόεδρο της Αιγυπτιακής Εταιρείας Ελληνικών και Ρωμαϊκών Σπουδών δρ. Χισάμ Νταρουϊς και με την καθηγήτρια δρ. Σταματούλα Σιδέρη.

Η μοίρα των δυο χωρών είναι συνδεδεμένη

Λάτρης της ελληνικής Γραμματείας, μεταφραστής της και με όραμα τη στενότερη ακαδημαϊκή σχέση μεταξύ των δυο χωρών μας ο ελληνομαθής δρ. Νταρουϊς, έρχεται να συνεχίσει τον δρόμο που χάραξε ο Τάχα Χουσεϊν, που ίδρυσε πριν περίπου έναν αιώνα το τμήμα Κλασικών Σπουδών Αρχαίων Ελληνικών και Λατινικών και ο αείμνηστος Αλεξανδρινός Ευγένιος Μιχαηλίδης, που συνέβαλε καθοριστικά στην προώθηση της ελληνικής γλώσσας στην Αίγυπτο μέσω του Κέντρου Ελληνικών Σπουδών. Στη συνέντευξη είναι έκδηλη η πίστη του ότι Ελλάδα και Αίγυπτος έχουν πολλά να μοιρασθούν στα Γράμματα και ότι οι πολιτικές εξελίξεις των τελευταίων χρόνων ενδυναμώνουν για άλλη μια φορά τις ιστορικές μας σχέσεις

– Το τμήμα, στο οποίο είσαστε πρόεδρος, ιδρύθηκε το 2017. Ιδρύθηκε με δική σας πρωτοβουλία;

Ναι με τη δική μου πρωτοβουλία και του δρ. Xάμντι Ιμπραχήμ (σ.σ. ένας από τους πλέον διακεκριμένους μεταφραστές ελληνικών στον αραβικό κόσμο).

– Ήταν το 1925 που ιδρύθηκε το τμήμα αρχαίων ελληνικών;

Ναι και 90 χρόνια αργότερα δημιουργήσαμε το νέο τμήμα.

– Προσδοκία σας είναι να φέρετε τη νεολαία της Αιγύπτου σε επαφή με την σύγχρονη ελληνική λογοτεχνία;

Θέλουμε να φέρουμε τη νεολαία σε επαφή με τον ελληνικό πολιτισμό και μέσω αυτού πιο κοντά στην αγορά εργασίας. Στο τμήμα μας διδάσκουμε τη νέα ελληνική γλώσσα, αλλά στο βάθος υπάρχει πάντα η αρχαία ελληνική γλώσσα. Με επίκεντρο τα Νέα Ελληνικά, φέρνουμε τους νέους σε επαφή με όλα τα στάδια της ελληνικής γλώσσας. Είμαστε το πρώτο ανεξάρτητο τμήμα Νέων Ελληνικών στα κρατικά πανεπιστήμια, στον αραβικό κόσμο.

– Τι επαγγελματικές δυνατότητες έχουν οι νέοι και οι νέες που αποφοιτούν από το τμήμα;

– Κατευθύνονται σε τέσσερεις τομείς εργασίας. Ο πρώτος είναι η ξενάγηση και ο τουρισμός, στον οποίον συμπεριλαμβάνονται και οι τουριστικές επισκέψεις Αιγυπτίων στην Ελλάδα. Ο δεύτερος είναι η μετάφραση, ο τρίτος είναι η διδασκαλία και ο τέταρτος είναι η επικοινωνία. Πλέον, με την ανάπτυξη της στρατηγικής συνεργασίας Αιγύπτου – Ελλάδας – Κύπρου, η αγορά εργασίας επεκτείνεται.

– Περίπου πόσα παιδιά έχετε κάθε χρόνο και τι τα οδηγεί σε αυτές τις σπουδές;

Έχουμε περίπου 25 παιδιά κάθε χρόνο. Όπως ξέρετε, υπάρχει ανταγωνισμός μεταξύ των γλωσσών. Οι γνωστές γλώσσες, όπως τα αγγλικά και τα γαλλικά, έχουν πολλά τμήματα και υπάρχουν πολλοί απόφοιτοι αυτών των γλωσσών. Τα ελληνικά είναι μια γλώσσα που δεν επιλέγουν πολλοί, οπότε έχουν περισσότερες ευκαιρίες εργασίας στον πολιτιστικό και επιστημονικό τομέα. Η ελληνική γλώσσα δεν είναι μια απλή γλώσσα. Έχει επηρεάσει τις λατινογενείς γλώσσες και έχει μεγάλη σχέση με τον αραβοισλαμικό πολιτισμό. Ο αρχαίος ελληνικός πολιτισμός είχε στενότατη σχέση με τον αραβικό πολιτισμό την εποχή της άνθησης των Αβασιδών. (σ.σ. «Ο Αλ Μαμούν είχε δημιουργήσει στενές σχέσεις με τους βυζαντινούς αυτοκράτορες, τους έκανε πλούσια δώρα και τους ζήτησε να του κάνουν δώρο βιβλία φιλοσοφίας. Οι Βυζαντινοί του έστειλαν έργα του Πλάτωνα, του Αριστοτέλη, του Ιπποκράτη, του Γαληνού, του Ευκλείδη, του Πτολεμαίου και άλλων. Ο χαλίφης διάλεξε τους καλύτερους μεταφραστές και τους ανέθεση να μεταφράσουν τα έργα με κάθε δυνατή προσοχή. Αφού έγιναν οι μεταφράσεις, παρακίνησε τους υπηκόους του να τα διαβάσουν και τους ενθάρρυνε να μελετήσουν τα έργα». – Παράθεμα από κείμενο του Άραβα ιστορικού, του 11ου αι. Σαϊντ αλ Ανταλουζί)

– Αναφέρεστε, λοιπόν, στον Χρυσό Αιώνα των Αράβων;

Ναι, ακριβώς. Θα προσθέσω, ακόμη, τον ρόλο του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας στην αποκρυπτογράφηση της αρχαίας αιγυπτιακής γλώσσας και του αρχαίου αιγυπτιακού πολιτισμού. Τυπικό παράδειγμα αποτελεί η αποκρυπτογράφηση της Στήλης της Ροζέτας (σ.σ. Η Στήλη της Ροζέτας ήταν τρίγλωσση πλάκα, γραμμένη σε αρχαία αιγυπτιακά ιερογλυφικά, σε δημοτική αιγυπτιακή και σε αρχαία ελληνικά, που αποτέλεσαν το κλειδί για την αποκρυπτογράφησή της). Η αρχαία ελληνική γλώσσα έχει βοηθήσει πάρα πολύ την αιγυπτιολογία.

– Στην αρχαιότητα, οι μεγάλοι Έλληνες φιλόσοφοι και επιστήμονες θεωρούσαν ότι το ταξίδι στη Μεσοποταμία και την Αίγυπτο είναι απαραίτητα για την διεύρυνση της σκέψης και των γνώσεών τους …

Κλασική περίπτωση ήταν ο πρώτος Έλληνας φιλόσοφος, ο Θαλής ο Μιλήσιος, που ταξίδεψε στη Μεσοποταμία και την Αίγυπτο, στην αρχαιότερη φάση του ελληνικού πολιτισμού. Ήταν αυτός που ξεκίνησε τη λαμπρότητα της ελληνικής φιλοσοφίας και το πέρασμά του επηρέασε την εξέλιξη των ελληνικών μαθηματικών, της γεωμετρίας και της φιλοσοφίας. Ακολουθεί μια σειρά σπουδαίων μορφών, όπως ο Σόλων, ο ποιητής Αλκαίος, ο Ηρόδοτος, ο Πυθαγόρας. Φιλόσοφοι, επιστήμονες, λογοτέχνες που αντιπροσωπεύουν όλους τους τομείς της ανθρώπινης δράσης.

Μετά τον Μ. Αλέξαδρο, η Αλεξάνδρεια ήταν η πρωτεύουσα του Πολιτισμού στην ελληνιστική εποχή και στο επίκεντρο βρισκόταν ο ελληνικός πολιτισμός. Στη Βιβλιοθήκη της Αλεξανδρείας είχε μαζευτεί όλη η αρχαία γνώση. Ο ποιητής Καλλίμαχος ο Κυρηναίος, ο Απολλώνιος ο Ρόδιος ήταν από τις κορυφαίες προσωπικότητες της Αρχαίας Βιβλιοθήκης της Αλεξανδρείας. Ο Μάνεθων (σ.σ. Αιγύπτιος αρχιερέας που έζησε στην ελληνιστική περίοδο 3ος αι. π.Χ.) έγραψε το πρώτο βιβλίο της Αρχαίας Αιγυπτιακής Ιστορίας στην ελληνική γλώσσα.

Γι αυτό, η διδασκαλία της ελληνικής γλώσσας, σε όλα τα στάδιά της, είναι πολύ σημαντική για εμάς. Επίσης, θέλω να διευκρινίσω ότι τα κλασικά τμήματα σπουδών δεν διδάσκονται μόνον αρχαία ελληνικά, αλλά και λατινικά. Εμείς βασιζόμαστε αποκλειστικά στην ελληνική γλώσσα και τη θεωρούμε σημαντικό εργαλείο για την αγορά εργασίας. Γι αυτό χρειαζόμαστε πολύ και την υποστήριξη της Ελλάδας. Έχουμε, βέβαια, άριστη συνεργασία με την Πρεσβεία της Ελλάδας, το Γραφείο Συντονιστή και με τον Μορφωτικό Ακόλουθο της Ελλάδας στην Αίγυπτο. Χάρη στην υποστήριξη της Ελλάδας και της πρεσβείας, έρχονται καθηγητές και διδάσκουν στο τμήμα κι αυτό είναι πολύ σημαντικό. Έχουμε την κ Ειρήνη, την κ Ευγενία, την κ Κωνσταντίνα και θα έχουμε τώρα και την κ Γεσθημανή. Και βέβαια έχουμε την κ. Βασιλική Νικητοπούλου που είναι μεγάλο στήριγμα για το τμήμα. Παλιά είχαμε και την κ. Φλώρα Βαφέα για τέσσερα χρόνια.

– Πιστεύετε ότι υπάρχουν περιθώρια ώστε περισσότερες ελληνικές επιχειρήσεις να ανοίξουν εταιρείες στην Αίγυπτο και έτσι να διευρυνθεί η αγορά εργασίας για τους αποφοίτους σας;

Ειδικά στον τομέα της ενέργειας, ναι, υπάρχουν πολλά περιθώρια για ανάπτυξη. Και θα ήταν σημαντικό να αναπτυχθούν περαιτέρω οι οικονομικές σχέσεις και να ανοίξουν τμήματα Αραβικών Σπουδών στην Ελλάδα. Κάτι τέτοιο θα ήταν πολύ σημαντικό για την αγορά εργασίας των Ελλήνων στον αραβικό κόσμο. Οι ελληνικές επιχειρήσεις στην Αίγυπτο μεγαλώνουν ολοένα και περισσότερο.

– Πιστεύετε ότι η αμυντική συνεργασία και η ΑΟΖ μπορούν να βοηθήσουν;

Ειδικά η ΑΟΖ μπορεί να βοηθήσει πολύ, διότι εμβαθύνει τη συνεργασία μας στον τομέα της ενέργειας.

– Που πιστεύετε ότι συναντιούνται η σύγχρονη Αίγυπτος και η σύγχρονη Ελλάδα;

Η Ελλάδα αποτελεί μια θαλασσινή γείτονα χώρα της Αιγύπτου και η σχέση τους έλκει τις ρίζες της στην αρχαιότητα. Οι σχέσεις στη βάση της γεωπολιτικής προσέγγισης δεν αποτελούν θέμα συζήτησης ή αμφισβήτησης. Και η Αίγυπτος και η Ελλάδα έχουν σχέσεις με άλλες χώρες. Όμως χώρες που είναι σήμερα μεγάλες, αύριο μπορεί να μην είναι σημαντικές. Όταν μειωθεί η δύναμη ή ο πλούτος της δυνατής χώρας, δεν θα υπάρχει το ίδιο ενδιαφέρον γι αυτήν. Αλλά η σχέση γειτονίας των δυο χωρών, που βασίζεται στη Γεωγραφία και την Ιστορία, δεν θα παύσει ποτέ. Πάντα υπήρχαν μεγάλες κοινότητες Ελλήνων στην Αίγυπτο και δεν ήταν κοινότητες που απλά πέρασαν από εδώ. Υπήρξε μια μεγάλη άνθηση, που γέννησε μεγάλους Ἐλληνες λογοτέχνες, όπως ο Καβάφης, η Πηνελόπη Δέλτα, ο Τσίρκας και πολλοί άλλοι.

Από την αρχή που υπάρχουν δεδομένα για την Ιστορία, η σχέση της Ελλάδας με την Αίγυπτο είναι σταθερή. Μολονότι υπάρχουν στιγμές και εποχές που η σχέση αυτή ήταν πιο χαλαρή, πάντα υπάρχει. Και στην αρχαιότητα και στον μεσαίωνα και τώρα η μοίρα των δυο χωρών είναι συνδεδεμένη.

– Η διαφορά της θρησκείας είναι εμπόδιο στις σχέσεις των δυο χωρών ή όχι;

Όχι. Δεν είναι εμπόδιο. Όταν ο ισλαμικός πολιτισμός ήταν στην ακμή του, υπήρχε σεβασμός προς τον ελληνικό πολιτισμό. Υπήρχε πάντα σεβασμός μεταξύ μουσουλμάνων και Ελλήνων. Στην εποχή του Χαλιφάτου των Φατιμίδων υπήρχαν στενές εμπορικές, διπλωματικές και στρατιωτικές σχέσεις με τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Την περίοδο εκείνη ο ισλαμικός πολιτισμός επηρέασε και επηρεάστηκε από τον ελληνικό, με ανταλλαγές πρεσβειών, τεχνών και αγαθών. Τα μοναστήρια και οι εκκλησίες που βλέπετε τώρα στην Αίγυπτο κτίσθηκαν στην ισλαμική εποχή, όπως ο ναός του Αγ. Γεωργίου στο παλιό Κάϊρο. Υπάρχει πάντα εκτίμηση από τις δυο πλευρές.

– Έχετε μεταφράσει ελληνική λογοτεχνία στα αραβικά. Πόσο ενδιαφέρον υπάρχει στην Αίγυπτο για την ελληνική λογοτεχνία;

Αρκεί να σας πω ότι ο Καβάφης έχει μεταφρασθεί τέσσερεις φορές στην αραβική γλώσσα. Και για εμάς ο Καβάφης είναι Αλεξανδρινός ποιητής. Ο Όμηρος μεταφράσθηκε δυο-τρεις φορές. Την τελευταία φορά ήταν υπό την αιγίδα του αιγυπτιακού υπουργείου Πολιτισμού, με την επίβλεψη του αείμνηστου καθηγητή δόκτωρα Αχμέντ Ετμάν. Και τα περισσότερα έργα του αρχαίου ελληνικού δράματος έχουν μεταφρασθεί από τον καθηγητή μας δρ. Αμπντλ Μούτι Σαράουι. Μέρος της δουλειάς μας, τώρα, είναι η μετάφραση σύγχρονων Ελλήνων λογοτεχνών. Μεταφράζουμε μυθιστόρημα, θέατρο, ποίηση και τα παιδιά είναι ενθουσιασμένα.

– Αντίστοιχο ενδιαφέρον για Αιγύπτιους λογοτέχνες, εκτός από τον Μαχφούζ, υπάρχει στην Ελλάδα;

Θα έπρεπε να υπάρχει μεγαλύτερο ενδιαφέρον για αραβικά κείμενα. Τελευταία υπάρχει ενδιαφέρον για συγγραφείς της Σαουδικής Αραβίας. Μιλάμε για γλώσσες που προσέφεραν πολλά στον παγκόσμιο Πολιτισμό και την εξέλιξη της παγκόσμιας Ιστορίας. Αλλά για να ρίξουμε περισσότερο φως σε αυτήν τη γνώση, χρειάζεται να υπάρξει τμήμα Αραβικών Σπουδών στην Ελλάδα. Εμείς στο δικό μας τμήμα, και το έχουμε γράψει πολύ καθαρά στον οδηγό του τμήματος, δουλεύουμε για να γεφυρώσουμε την αρχαία ελληνική δόξα και τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό, με την σύγχρονη ελληνική παρουσία.

– Θεωρείται ότι υπάρχουν κάποια σύγχρονα στοιχεία που μοιράζονται ο ελληνικός και ο αραβικός πολιτισμός;

Βέβαια υπάρχουν, διότι η Ελλάδα δεν είναι μια απλή δυτική χώρα. Είναι μια χώρα που αποτελεί μέρος της Ανατολής, αν και έχει δυτική εικόνα. Επίσης, η Αίγυπτος, λόγω της γεωγραφικής της θέσης στην καρδιά του αραβικού κόσμου, είχε πάντα σχέσεις με την Ευρώπη και τη Δύση λόγω ιστορικών συνθηκών. Οι δυο χώρες μπορούν να παίξουν μεγάλο ρόλο στην εξέλιξη των γεγονότων διότι είναι, όπως λένε οι πολιτικοί, πυλώνες σταθερότητας στην περιοχή και στον κόσμο. Η περιοχή μας, που βρίσκεται στη μέση του κόσμου, είτε το θέλουμε είτε όχι, παίζει μεγάλο ρόλο στην εξέλιξη της ανθρώπινης Ιστορίας. Είμαστε χώρες Πολιτισμού από το παρελθόν και αυτό παίζει ρόλο στην ανάπτυξη της στρατηγικής μας ικανότητας. Ελπίζουμε να κάνουμε ένα συνέδριο για όλα αυτά τα θέματα, με τη συνεργασία της Πρεσβείας της Ελλάδας, τον ερχόμενο Απρίλιο.

Αιγυπτιώτες: Πάροικοι, όχι άποικοι

Η δρ. Σταματούλα Σιδέρη έχει αφιερώσει πολλά χρόνια της ερευνητικής και πανεπιστημιακής της πορείας στον Αιγυπτιώτη Ελληνισμό. Έχει εκδώσει βιβλία για την Αλεξάνδρεια και το Κάϊρο, για τις έμφυλες σχέσεις στην ελληνική παροικία της Αιγύπτου, για την χρυσή εποχή της Αιγυπτιώτικης βιομηχανίας, για τους Ευεργέτες που το αποτύπωμά τους είναι έντονο τόσο στην Αίγυπτο, όσο και στην Ελλάδα. Το έργο της «Αλεξανδρινές Οικογένειες -Χωρέμη, Μπενάκη, Σαλβάγου» βραβεύθηκε από την Ακαδημία Αθηνών, ενώ πρόσφατο έργο της για τη βιομηχανική ανάπτυξη της παροικίας έχει ήδη μεταφραστεί στα αγγλικά και ετοιμάζεται η αραβική μετάφρασή του. Το 2008 είχε οργανώσει συνέδριο στην Αθήνα, με τίτλο «Η φυγή των Αιγυπτιωτών Ελλήνων». Με δική της πρωτοβουλία, η Ελληνική Διασπορά στην Αίγυπτο έγινε μάθημα στο Πάντειο Πανεπιστήμιο. Φιλοδοξία της, τώρα, είναι να ξεκινήσουν μόνιμες συνεργασίες των Πανεπιστημίων, με άξιους επιστήμονες στην Ελλάδα και την Αίγυπτο, για τη διερεύνηση κοινών ερωτημάτων. Στην ομιλία της στο Πανεπιστήμιο του Καΐρου για τις ελληνικές παροικίες της Αιγύπτου σκιαγράφησε το πέρασμα των Ελλήνων το 19ο αι., τον 20ο αι. έως την φυγή τους.

Στην ομιλία της διέκρινε την Ιστορία του Αιγυπτιώτη Ελληνισμού σε τέσσερεις περιόδους:

Την πρώτη 1823-1900, όταν οι Ἐλληνες επιχειρηματίες ανέλαβαν την ηλεκτροδότηση του Καΐρου και την υδροδότηση της Αλεξάνδρειας, άνοιξαν τη Διώρυγα του Σουέζ. Στην αγροτική τότε Αίγυπτο δεν περιορίσθηκαν στην καλλιέργεια βαμβακιού, αλλά προχώρησαν στη δημιουργία ποικιλιών. Οι Έλληνες ήταν οι μόνοι που δημιούργησαν πολλές ποικιλίες, τη μια καλύτερη από την άλλη. Οι Ιταλοί είχαν καταφέρει να δημιουργήσουν μόλις δυο. Παρήγαγαν εξαιρετικές ποιότητες βαμβακιού, με πλέον χαρακτηριστική την ποικιλία Sakel, που δημιούργησε ο o «βασιλιάς» του αιγυπτιακού βαμβακιού Σακελαρίδης, η οποία αποτέλεσε το θεμέλιο για τη διεθνή φήμη της Αιγύπτου ως παραγωγού κορυφαίας ποιότητας βαμβακιού. Κατά σύμπτωση όλοι αυτοί οι επιχειρηματίες ήταν από το Πήλιο και μόνον ένας από τη Ρόδο, ο Καζούλης, που δημιούργησε το Καζούλειο Παρθεναγωγείο στη Ρόδο. Όλοι αυτοί οι Έλληνες ξεκίνησαν ή είχαν το προσωπικό εργαστήριό τους στο σπίτι τους, στον κήπο τους.

Ηταν τέτοια η τομή που δημιούργησαν οι Αιγυπτιώτες, ώστε οι Άγγλοι αναγκάσθηκαν να αλλάξουν τα μηχανήματα σε όλα τα εργοστάσια υφαντουργίας τους, προκειμένου να μπορούν να δουλεύουν την ποιότητα Sakel. Οι τεράστιες παραγγελίες που γίνονταν από το εξωτερικό έφεραν τεράστια κέρδη στους Αιγυπτιώτες βαμβακοπαραγωγούς και εμπόρους.

Σε όλον αυτόν το οργασμό επιχειρηματικότητας, οι Ἐλληνες είχαν την υποστήριξη του Μωχάμετ Άλη, που θεωρούσε τους Ελληνες τους πλέον αξιόπιστους οργανωτές και διαχειριστές της παραγωγικής και ευρύτερης οικονομικής διαδικασίας στη χώρα. Ήταν όνειρό του, εξάλλου, να αποδεσμεύσει τη χώρα από την Οθωμανική Αυτοκρατορία και να τη στρέψει στη Δύση. Γι αυτό χρειάζονταν χρήματα που διασφάλιζε η ελληνική δραστηριότητα. Επιπλέον βοήθησε και ο αμερικανικής εμφύλιος πόλεμος, που ανέστειλε την παραγωγή βαμβακιού στην Αμερική και οι Έλληνες έσπευσαν να καλύψουν το κενό.

Την περίοδο εκείνη (1879-1882) έγινε η επανάσταση του Αχμέντ Οράμπι, με αίτημα να φύγουν όλοι οι ξένοι από τη χώρα. Η επανάσταση απέτυχε, οι Άγγλοι βομβάρδισαν την Αλεξάνδρεια και από τότε η Αίγυπτος έγινε αγγλικό προτεκτοράτο.

Τη δεύτερη περίοδο 1900-1930 επέρχεται η εξαιρετική οικονομική ανάπτυξη των Ελλήνων και αναπτύσσεται ο ευεργετισμός. Οι πλούσιοι πλέον Έλληνες στρέφονται σε τέσσερεις κατευθύνσεις: Να ενισχύσουν την ιδιαίτερη πατρίδα τους, την παροικία τους, να στηρίξουν τους Αιγύπτιους και να ενδιαφερθούν για το εθνικό κέντρο, την Αθήνα. Ηταν η «Χρυσή Εποχή» του Αιγυπτιώτη Ελληνισμού.

Στην τρίτη περίοδος 1930-1952 αρχίζουν τα προβλήματα: Το 1934 οι Αιγύπτιοι ψήφισαν τον Νόμο 51 που έκλεισε τα ιδιωτικά εργαστήρια βαμβακιού, απαγόρευσε την ανάμειξη σπόρων βαμβακιού εκτός αιγυπτιακών ερευνητικών κέντρων και όρισε κρατικό έλεγχο στις ποικιλίες. Λίγο αργότερα, το 1937 καταργήθηκαν οι δρομολογήσεις, που παρείχαν φορολογικά, νομοθετικά και δικαστικά προνόμια στους ξένους. Ήταν τα πρώτα βήματα για την αποδόμηση της αποικιοκρατίας. Οι Έλληνες χωρίστηκαν σε αυτούς που αποφάσισαν να φύγουν και σε εκείνους που έλεγαν «θα φύγουμε μόνον αν στερέψει ο Νείλος». Τότε ξέσπασε το κίνημα των στρατιωτικών και το 1956 κατέλαβε την εξουσία ο Νάσερ.

Η τέταρτη περίοδος ξεκινά το 1952 και φθάνει έως τις μέρες μας.

Ο Ευεργετισμός των Αιγυπτιωτών

Η κ. Σιδέρη έχει ασχοληθεί επισταμένως με τους Αιγυπτιώτες ευεργέτες που έφτιαξαν νοσοκομεία και ιδρύματα, σχολεία, τεχνικές σχολές, πανεπιστήμια. Έβαλαν τα κορίτσια σε παρθεναγωγεία για να μορφωθούν. Ονόματα όπως Γ. Αβέρωφ , Μ. Τοσίτσας, Ν. Στουρνάρης, Εμμ. Μπενάκης, Ι. Χωρέμης, Β. Σιβιτανίδης, Π. Βασσάνης, Σ. Σαρπάκης και τόσοι άλλοι, έδρασαν ευεργετικά πάνω στο τρίπτυχο ιδιαίτερη πατρίδα, παροικία, Εθνικό Κέντρο. Οι Αδελφοί Αμπέτ είναι η τυπική περίπτωση Αιγυπτιωτών που ευεργέτησαν τους Αιγυπτίους. Ἐφτιαξαν το πρώτο σχολείο αρρένων, στο οποίο φοιτούσαν αγόρια ανεξάρτητα από θρησκεία και εθνικότητα. Οι αδελφοί Αχιλλόπουλοι, από την Τσαγκαράδα Πηλίου, ίδρυσαν το Αχιλλοπούλειο Παρθεναγωγείο Καΐρου και το Αχιλλοπούλειο Νοσοκομείο Βόλου. Οι αδελφοί Σπετσερόπουλοι, από την Ασέα Αρκαδίας που είχαν μείνει από μικροί ορφανοί και είχαν περάσει σκληρά παιδικά χρόνια, δημιούργησαν το Σπετσεροπούλειο Ορφανοτροφείο. Ο Θεοχάρης Κότσικας δημιούργησε το Κοτσίκειο Νοσοκομείο στην Αλεξάνδρεια. Ὀλοι αυτοί, τονίζει η κ. Τομαρά, δεχόντουσαν τους πάντες, με προτεραιότητα στους Αιγυπτιώτες. Ο αδελφός του Θεοχάρη, Πολυχρόνης Κότσικας, δημιούργησε το Ελληνικό Πολιτιστικό Κέντρο Καΐρου. Ο γιός του Θεόδωρος που διατηρούσε το οικογενειακό εργοστάσιο επεξεργασίας ζαχαροκάλαμου και οινοπνευματοποιίας στην Τούρα, όπου σήμερα υπάρχει η γραμμή του τρένου El Marg – Helwan, έφτιαξε σχολεία και τζαμιά μόνον για τους Αιγύπτιους. Οι Αιγύπτιοι ανταπέδωσαν δημιουργώντας τη στάση τρένου Kozzika, που υπάρχει μέχρι σήμερα. Το όνομα του Θεοδώρου Κότσικα βρίσκεται καταχωρημένο στους ευεργέτες της Μονής της Αγ. Αικατερίνης στο Σινά και χρηματοδότησε την αποκατάσταση του Αγ. Γεωργίου Καΐρου, μετά την καταστροφική πυρκαγιά του 1904. Η πτέρυγα, όπου στεγάζεται σήμερα η Βιβλιοθήκη, έχει αποκατασταθεί από τον ίδιο.

Οι Αιγυπτιώτες δημιούργησαν και λειτούργησαν για ενάμισυ αιώνα ένα υπόδειγμα κοινοτικού βίου. Ανέπτυξαν στον ύψιστο βαθμό τον Ευεργετισμό, ως μηχανισμό οργάνωσης της νεοελληνικής πραγματικότητας, διαπιστώνει η δρ. Ματούλα Σιδέρη.