Μια όαση αγάπης και ανάπτυξης για παιδιά και νέους. Ένας θεσμός βαθειάς αλληλοεκτίμησης, που μετρά πάνω από έναν αιώνα, ανάμεσα σε Έλληνες και Αιγυπτίους. Είναι το Σώμα Ελλήνων Προσκόπων. Και μιλά για την Ιστορία και τους τρόπους, μέσα από το παιχνίδι, που βοηθά παιδιά και γονείς να γίνουμε καλύτεροι, ο Περιφερειακός Έφορος Αποδήμων και Έφορος Εκπαίδευσης της Π.Ε. Αποδήμων Γιάννης Μελαχροινούδης. Μπορεί να ανταλλάξαμε πολλά τηλεφωνήματα για να βρει χρόνο να μάς μιλήσει, μέσα στο βαρύ, καθημερινό του πρόγραμμα, αλλά τα καταφέραμε. Εξάλλου, φαίνεται, οι Πρόσκοποι πάντα βρίσκουν λύσεις.
– Γιατί ήταν και είναι πολύ σημαντικός ο προσκοπισμός για τους Έλληνες της Αιγύπτου;
Ο προσκοπισμός ξεκίνησε το 1907 από τον Λόρδο Ρόμπερτ Μπέϊντεν-Πάουελ, ο οποίος είχε εντυπωσιασθεί από τη βοήθεια που του πρόσφεραν τα παιδιά, όταν στον Πόλεμο των Μπόερς τα χρησιμοποίησε σε δευτερεύουσες εργασίες κατά την πολιορκία της πόλης Μαϊφκινγκ στη Νότια Αφρική. Όταν επέστρεψε, λοιπόν, στην Αγγλία είχε στο μυαλό του να δημιουργήσει ένα σύστημα εξωσχολικής εκπαίδευσης παιδιών, το οποίο θα τα ωθούσε να αναπτύξουν ικανότητες και δεξιότητες, που θα τα βοηθούσαν να ανταξεπέλθουν στις δοκιμασίες της ζωής. Τότε υπήρχε το σύστημα των Boys’ Brigate, αλλά ήταν αυταρχικό. Ο Μπέϊντεν Πάουελ σκέφθηκε κάτι πολύ έξυπνο και σοφό. Να συγκεντρώνει τα παιδιά στη Φύση. Το σύστημά του απλώθηκε πολύ γρήγορα σε όλη την Αγγλία και στις αποικίες.
Στην Ελλάδα, οι Πρόσκοποι ιδρύθηκαν από τον καθηγητή γυμναστικής Αθανάσιο Λευκαδίτη. Ο ίδιος περιγράφει στα απομνημονεύματά του πως στην Αγγλία μια ημέρα είχε δει ένα παιδάκι να βοηθά κάποιον που είχε ανάγκη. Ρώτησε το παιδί τί είναι και τού απάντησε «είμαι πρόσκοπος». Επιστρέφοντας στην Ελλάδα, ίδρυσε το 1910 τις πρώτες ομάδες.
Δεν υπάρχει παιδί που να μην ενθουσιάζεται όταν του πεις «Έλα να πάμε στην ύπαιθρο! Να φτιάξουμε μια σκηνή, να περπατήσουμε σε ένα μονοπάτι, να ανακαλύψουμε». Εκμεταλλευόμενοι τον παιχνίδι, αναπτύσσουμε τις ικανότητες των παιδιών – πνευματικές, σωματικές, κοινωνικές – για να διαμορφώσουμε έναν πολίτη, που θα είναι καταρχήν χρήσιμος για τον εαυτό του και στη συνέχεια θα είναι χρήσιμος για την οικογένειά του, την πολυκατοικία του, τη γειτονιά του, τον δήμο, την κοινωνία. Γι αυτό και οι εργοδότες λένε ότι οι εργαζόμενοι, που έχουν υπάρξει πρόσκοποι, ξεχωρίζουν. Διότι ο ενήλικας πρόσκοπος αντιμετωπίζει τα πράγματα διαφορετικά. Κι αυτό συμβαίνει διότι όταν ήταν 11 ετών, του έδωσαν στον προσκοπισμό ευθύνες και τις διεκπεραίωσε με επιτυχία.
Δεν θα πω ότι είμαστε η απάντηση στο κινητό. Αλλά όντως στις δέκα μέρες που θα πάμε κατασκήνωση, το παιδί ξεχνά ότι υπάρχει το κινητό σαν μέσο παιχνιδιού. Διότι εμείς χρησιμοποιούμε την τεχνολογία για την επικοινωνία μεταξύ μας και την εκπαίδευσή μας.
Υπάρχει η προσκοπική μεθοδολογία που στηρίζεται στο αξίωμα ότι μαθαίνουμε παίζοντας.
Το 1912 ένας άλλο γυμναστής στην Αλεξάνδρεια, ο Αντώνης Κόκκινος αποφασίζει να δημιουργήσει προσκόπους. Στο Κάιρο ο Μάρκος Λιούφης που ασχολείται με τον αθλητισμό και τον ενδιαφέρουν τα κοινωνικά, είχε ζήσει ένα διάστημα της ζωής του στην Αγγλία. Εκεί μαθαίνει για τους προσκόπους, μελετά το σύστημα και επιστρέφοντας το 1913 δημιουργεί τις πρώτες ομάδες. Τον Αύγουστο γίνεται μια εκδήλωση στο Κάιρο και έρχεται ο Κόκκινος με τους προσκόπους της Αλεξάνδρειας. Η παροικία του Καΐρου εντυπωσιάζεται. Τόσο τα παιδιά, όσο και οι γονείς ενθουσιάζονται. Ακολουθεί το Πορτ Σάιντ, η τρίτη πόλη όπου υπάρχει μεγάλη ελληνική κοινότητα. Από τότε επέρχεται μια εξαιρετική ανάπτυξη.
– Γιατί;
Στις αρχές του 20ου αι. ήταν πολύ αυστηρές οι συνθήκες στο σχολείο, σε σημείο καταπίεσης. Βλέποντας ότι με τους προσκόπους πάλι μαθαίνεις, αποκτάς εμπειρίες και βιώματα παίζοντας στη Φύση, έρχονταν όλα τα παιδιά. Και όχι μόνον αυτό. Έχω ένα νέο παιδί, που ήταν στους έφηβους. Φέραμε μια φορά έναν κινηματογραφιστή και τους έδειξε πως λειτουργεί η κάμερα και τι μπορούν να κάνουν με αυτήν. Το παιδί αυτό σήμερα ζει στην Αγγλία και είναι ένας από πιο πετυχημένους σκηνοθέτες διαφημιστικών.
Άλλο παράδειγμα. Με τα λυκοπουλάκια, που είναι 6-11 ετών, πάμε στους γονείς και λέμε «ο μικρός ζωγραφίζει πολύ ωραία ή ο μικρός παίζει πολύ ωραία μουσική, Αξίζει να τον βοηθήσουμε». Εμείς μπορούμε να δούμε στα παιδιά ικανότητες και ταλέντα που μπορεί ο γονιός να μην έχει βρει χρόνο και τα προσέξει. Στις εξορμήσεις μας πάμε με την πυξίδα και όχι με το κινητό. Το παιδί μαθαίνει κυριολεκτικά και μεταφορικά να προχωρά με πυξίδα.
Τότε, λοιπόν, ήταν μεγάλη η ομογένεια και μεγάλος ο αριθμός των παιδιών που ήθελαν να ξεδώσουν. Κι ήρθε ο σοφός Λιούφης, που με επιμονή κατάφερε να αναπτύξει τον προσκοπισμό. Την περίοδο 1913-1940 φτάσαμε να έχουμε στην Τοπική Εφορία του Καΐρου -του Νείλου ( ναυτοπρόσκοποι), του Καΐρου και της Σούμπρας – 2.500 έως 3.000 παιδιά. Έχουμε περιγραφές που λένε ότι οι πρόσκοποι απλώνονταν από τα σκαλάκια του Αγ. Κωνσταντίνου μέχρι την είσοδο των δικαστηρίων.
Το Προσκοπείο και οι αθλοπαιδίες ήταν τα μόνα σκέτια που είχαμε σαν παιδιά. Όποιον ρωτήσεις από εμάς, της παλαιότερης γενιάς, δεν υπήρχε ούτε ένας που να μην ήταν στους προσκόπους. Ο προσκοπισμός είναι η μεγαλύτερη εξωσχολική κίνηση. Έχουμε φθάσει τα 50 εκατομμύρια μέλη σε όλον τον κόσμο, σε 190 χώρες.
Η συρρίκνωση ήρθε. Θέλαμε, δεν θέλαμε. Όμως, οι αρχές και ο σκοπός για ένα καλύτερο αύριο δεν αλλάζουν. Αντιθέτως, προστίθενται πράγματα.
Όταν επιτάθηκε η συρρίκνωση εμφανίσθηκε η ανάγκη προστασίας της ελληνικής γλώσσας, που είναι η ταυτότητά μας. Γι αυτό, εδώ μιλάμε ελληνικά. Μπορεί τα παιδιά να μιλούν αραβικά μεταξύ τους, αλλά όταν έρχεται ο αρχηγός, για να εξηγήσει ένα παιχνίδι, θα μιλήσει ελληνικά και θα το δείξει για να τον μιμηθούν τα παιδιά.
– Γιατί οι Έλληνες που δουλεύουν εδώ στις μεγάλες εταιρείες δεν φέρνουν τα παιδιά τους;
Άμα μάθουν ότι υπάρχουμε, θα φέρουν τα παιδιά τους. Το παιδί θα έρθει και θα του πούμε «Έλα. Δοκίμασε». Του αρέσει μένει, δεν του αρέσει δεν μένει. Δεν πιέζουμε σε καμία περίπτωση.
– Ο Προσκοπισμός ήταν για χρόνια στην Ελλάδα βεβαρημένος από πολιτικές αντιλήψεις. Εδώ τι γινόταν;
Στα πρώτα βήματα του προσκοπισμού ο Μπέϊντεν-Πάουελ έκανε ολόκληρες ομιλίες και έγραφε κείμενα, στα οποία εξηγούσε: «Δεν είμαστε παραστρατιωτική οργάνωση». Πολλοί αρχηγοί, εκείνη την εποχή, είχαν παρεξηγήσει και γι αυτόν τον λόγο το 1919 ξεκίνησε η εκπαίδευση ενηλίκων στελεχών, ώστε να καταλάβουν ότι δεν είμαστε στρατιωτική ή παραστρατιωτική οργάνωση. Η πειθαρχία είναι αναπόσπαστο στοιχείο μας, αλλά δεν είμαστε στρατιώτες. Εμείς δεν δίνουμε άδεια σε κάποιον να κάνει τον αρχηγό ή τον υπαρχηγό, εάν δεν έχει κάνει εκπαίδευση για να μάθει πως θα χρησιμοποιήσει τη μεθοδολογία, πως θα δει τις ανάγκες και τα χαρακτηριστικά κάθε παιδιού, πως να εξυπηρετήσει τις ανάγκες του παιδιού. Είναι ολόκληρη εκπαίδευση, με παδαγωγική διάσταση και έρχονται ειδικοί και μας βοηθούν γι αυτό.
Ο Μεταξάς έκλεισε τους προσκόπους στην Ελλάδα και τους συγχώνευσε με τη νεολαία του. Το Κάιρο και οι πόλεις που υπαγόντουσαν στην Περιφέρεια του Καΐρου δεν έκλεισαν. Ο ιδρυτής μας, ο Μάρκος Λιούφης έστειλε επίσημο έγγραφο στην κυβέρνηση του Μεταξά και δήλωσε ρητά ότι οι Πρόσκοποι Καϊρου δεν θα συγχωνευθούν και δεν θα κλείσουν. Εξήγησε ότι είχαμε να αντιμετωπίσουμε μια διαφορετική πραγματικότητα. Ιταλοί και Αιγύπτιοι φασίστες έβγαιναν παρελάσεις και δημιουργούνταν προβλήματα. Εξήγησε ότι εάν έκλεινε θα έχανε τη νεολαία της παροικίας.
Υπάρχει ένα πολύ ενδιαφέρον ντοκυμαντέρ για τους προσκόπους στην Αντίσταση. Εχουμε και θύματα προσκόπους που σκοτώθηκαν από τους Γερμανούς. Όταν έγινε η Κατοχή διαλύθηκαν όλα. Οι Πρόσκοποι συνέδραμαν κρυφά. Οργανώνανε, βοηθούσαν στα συσσίτια. Τα λυκοπουλάκια δίνουν υπόσχεση ότι θα κάνουν κάθε μέρα μια καλή πράξη. Και το τηρούμε για όλη μας τη ζωή. Είναι τρόπος ζωής ο Προσκοπισμός.
Ο Περιφερειακός αρχηγός, ο αρχηγός του Συστήματος εκλέγονται, με τριετή θητεία. Σε εμάς τώρα ο Ανδρέας Γιόσρι ήταν ο Περιφερειακός των Αποδήμων, έκλεισε τις δυο τριετίες του και αναγκάσθηκα να κατέβω. Ήμουν και πάλι το 2014. Όταν κάνω μια κατασκήνωση και δίνω στο παιδί τη δυνατότητα της αυτοδιοίκησης, όταν κάθε ενωμοτία -ουσιαστικά κάθε παρεούλα παιδιών- συνεδριάζει και αποφασίζει τι θέλει να κάνει τη χρονιά που έρχεται και πάει ο εκπρόσωπος κάθε παρέας που έχει ψηφισθεί από την ομάδα στο Συμβούλιο και λέει «η δική μου ενωμοτία προτείνει..» και στο τέλος αποφασίζουν όλα τα παιδιά τί θέλουν να κάνουν, μιλάμε για ό,τι πιο δημοκρατικό έχω δει.
– Θυμάμαι την κόρη μου, μετά την πρώτη της κατασκήνωση στα 8 της χρόνια, επιστρέφει και μου λέει «Μαμά, εγώ θα κόψω σήμερα τη σαλάτα» και προσθέτει «Μαμά μας έβαλαν και καθαρίσαμε τις τουαλέτες» και της είπα ότι είναι πολύ όμορφο να κάνεις κάτι για την ομάδα σου… Ας μιλήσουμε λίγο για τα ωφελήματα των παιδιών…
Ο αρχηγός, που είναι εκπαιδευμένος, μπορεί να βάζει συνέχεια παιδαγωγικούς στόχους. Μια φορά την εβδομάδα έχουμε τις συναντήσεις, αλλά εκεί που βρίσκουν όλα εφαρμογή είναι στην κατασκήνωση. Δίνουμε ταυτότητα στην παρεούλα που λέγεται ενομωτία, είναι αυτόνομο σύνολο και αναλαμβάνει κάθε μέρα μια διαφορετική δραστηριότητα. Τη μια ημέρα θα καθαρίσει τις πατάτες, ενώ η άλλη ενωμοτία θα κοιτάξει τη σάλτσα, μια άλλη θα κοιτά τα μακαρόνια. Όλοι μαζί θα καθαρίσουμε τις τουαλέτες μας, τον χώρο μας. Σήμερα η Ενωμοτία των Λαγών, αύριο η Ενομωτία των Ελαφιών, κάθε ομάδα έχει υπηρεσία. Ο Μπέντεν Πάουελ έκανε την πρώτη κατασκήνωση για παιδιά 11-14 ετών. Πήγαν τα μικρά και ζήλεψαν, ήθελαν κι αυτά. Επιστήθιος φίλος του ήταν ο Ράντιγιαρντ Κίπλινγκ, ο συγγραφέας του Βιβλίου της Ζούγκλας και των περιπετειών του Μόγλη. Ο Μπέντεν Πάουελ με την άδειά του χρησιμοποίησε το βιβλίο. Γι αυτό και στα Λυκόπουλα έχουμε ονόματα ζώων, όπως Γκρίζοι Λύκοι, Κόκκινοι Λύκοι, Πράσινοι Λύκοι.
Στα θέματα υγιεινής είμαστε πολύ αυστηροί. Στην Ελλάδα κάνουμε εκπαιδεύσεις με τον Ερυθρό Σταυρό και εδώ με την Ερυθρά Ημισέληνο. Τα παιδιά αποκτούν όλες τις δεξιότητες και κατανοούν ότι η καθαριότητα είναι απαραίτητη. Κι εμείς πάμε και βοηθάμε και τους δείχνουμε πως γίνεται. Πάμε όλοι μαζί παρέα. Και τα παιδιά το χαίρονται, τους αρέσει.
Στις δεξιότητες συμμετέχει και ο γονέας. Την περίοδο του κορωνοϊού κάναμε παιχνίδια διαδικτυακά. Κι όταν ερχόταν η σειρά του μικρού Ανδρέα να πλύνει τα πιάτα, η μαμά τόν έβγαζε βίντεο. Η ισομερής ανάπτυξη όλων των ικανοτήτων των παιδιών είναι κανόνας για εμάς.
Θα βάλουμε τα παιδιά να κάνουν πραγματάκια, για να τα πάνε περήφανα στο σπίτι ή να τα πουλήσουμε σε ένα μπαζάρ.
Για να κάνουμε μια δράση, έχουμε πάντα έτοιμη εναλλακτική. Μαθαίνουμε να βλέπουμε μπροστά. Γι αυτό και αντιδράσαμε με άνεση την περίοδο του κορωνοϊού. Είχαμε εναλλακτικές λύσεις και φάνηκαν τα εκπαιδευμένα μας στελέχη.
Είναι πολύ σημαντική η εκπαίδευση του ενήλικα. Καταρχήν, όλοι οι ενήλικες γνωρίζουν Πρώτες Βοήθειες. Κατά δεύτερον, εκπαιδεύονται πως να βγάλουν μέσα από το παιδί, που είναι ανοιχτό βιβλίο, τις ικανότητές του. Κι ακόμη, βοηθάμε να παύσουν κάποια ελαττώματα. Μπορεί να έχουμε ένα παιδί που είναι αθυρόστομο. Εμείς θα βοηθήσουμε το παιδί να αφήσει αυτό το ελάττωμα. Σ’ αυτό κερδίζουμε το σχολείο, διότι εμείς παίζουμε. Υπάρχει στο σχολείο το μάθημα του επαγγελματικού προσανατολισμού. Εμείς φέρνουμε έναν φίλο που είναι σε κάποιο επάγγελμα και μιλά γι αυτό και για τις σπουδές του. Αυτό είναι κάτι που δεν μπορεί να αντικαταστήσει το διαδίκτυο. Υπάρχει προσωπική επαφή.
Είμαστε οι πρώτοι που μιλήσαμε για προστασία του Περιβάλλοντος.
Εδώ κάνουμε μια συγκέντρωση μιάμισης ώρας, αλλά ειδικά οι ανιχνευτές έχουν προετοιμασθεί από πριν. Συναντιούνται και δουλεύουν μόνοι τους. Οργανώνουν πράγματα. Δουλεύουν όλη την εβδομάδα για τη συγκέντρωση της μιάμισης ώρας.
Τώρα έχουμε νέο σύστημα προόδου που είναι πλέον ενιαίο, δηλαδή από 6 ετών έως 18 είναι ενιαία η εκπαίδευσή του. Έχουμε και εφαρμογές στο κινητό. Περιπέτειες, Προσωπική Υγειϊνή και Καθαριότητα. Κι άλλη είναι η πληροφορία για το μικρό λυκόπουλο, άλλη για το παιδί που είναι 13 ετών, άλλη για τον ανιχνευτή 15-17 ετών. Εξελισσόμαστε συνέχεια. Αλλά μαθαίνουμε στα παιδιά το ωφέλιμο του μέσου.
– Και οι σχέση με τους Αιγύπτιους προσκόπους;
Οταν κατέβηκε ο Μπενάκης από την Ελλάδα και του ανατέθηκε το Σώμα Ελλήνων Προσκόπων, το 1917 πήρε εντολή αναστολής των δραστηριοτήτων των Προσκόπων για αποφυγή της διχόνοιας. Διότι ό,τι γινόταν στην Ελλάδα, αμέσως γινόταν και στο Κάιρο. Όταν ο Μάρκος Λιούφης αρνήθηκε να κάνει αναστολή, έδωσε ένα προβάδισμα στους Προσκόπους του Καϊρου. Οι εντυπωσιακές παρελάσεις του 1918 με την μπάντα των προσκόπων, γοήτευσαν τον Αιγύπτιο πρίγκηπα Νταούντ. Ρώτησε «τι είναι αυτό», όπως ρώτησε ο Λευκαδίτης το προσκοπάκι στην Αγγλία. Ζήτησε τρεις Ελληνες στελέχη για να βοηθήσουν στην οργάνωση των Αιγυπτίων Προσκόπων στο Κάιρο.
Οι πρώτες προσπάθειες Αιγυπτίων προσκόπων είχαν γίνει το 1914 στην Αλεξάνδρεια από τον πρίγκηπα Ομάρ Τουσόν, αλλά ναυάγησαν. Αναβίωσαν το 1918 ξεκινώντας από δυο σημαντικά σχολεία, το Χεβιδικό και το Σουλτανικό Λύκειο. Εκεί αναπτύχθηκαν οι πρώτες ομάδες, σε μίμηση των Εγγλέζων, των Ελλήνων, των Ιταλών, των Γάλλων, καθώς υπήρχαν πρόσκοποι από όλον τον κόσμο εδώ.
Ο πρίγκηπας Νταούντ ανέθεσε στους Ελληνες να οργανώσουν τους προσκόπους του Κέντρου και της Ηλιούπολης. Από τότε ξεκίνησε μια φιλία και ένας δεσμός, που είναι ως σήμερα υπόδειγμα στην Ιστορία του παγκόσμιου Προσκοπισμού.
Ο γιος του ιδρυτή, Γιάννης Λιούφης, είχε τιμηθεί με τη μεγαλύτερη προσκοπική τιμή, τον Χάλκινο Λύκο, από το παγκόσμιο Γραφείο. Και ήταν οι Αιγύπτιοι πρόσκοποι που τον πρότειναν για του απονεμηθεί η τιμή. Δεν τον πρότειναν οι Ελληνες.
Ιδέα Ελληνα προσκόπου ήταν να μαζευόμαστε κάθε τέσσερα χρόνια σε μια μεγάλη παγκόσμια κατασκήνωση που λέγεται Jumboree. Το 2007, λοιπόν, εορτάσθηκαν τα 100 χρόνια παγκόσμιου προσκοπισμού στην Αγγλία. Μαζεύτηκαν 43.000 πρόσκοποι από όλον τον κόσμο. Κάθε χώρα είχε έναν συγκεκριμένο αριθμό προσκόπων. Οι Αιγύπτιοι αφαίρεσαν από τον αριθμό που τους επιτρεπόταν 15 θέσεις και πήραν 15 Ελληνες προσκόπους στην αιγυπτιακή αποστολή. Έβγαλαν 15 Αιγυπτίους, που ονειρευόντουσαν να πάνε στο γεγονός της 100ετηρίδας, για να πάει το ελληνικό Σώμα. Την περασμένη εβδομάδα 50 Αιγύπτιοι είχαν έρθει εδώ για εκπαίδευση από εμάς.
Μια άλλη χρονιά, ήρθαν εκπαιδευτές από Ελλάδα για να κάνουν εκπαίδευση στους Αιγυπτίους.
Έχει σκαμπανεβάσματα η σχέση μας, αλλά παραμένει εγκάρδια.
