Ανάμεσα στους κίονες του πολιτισμού και στις σελίδες της δημιουργίας… στήθηκε ένας διάλογος που ποτέ δεν τελειώνει.
Ανάμεσα στο Κάιρο και την Αθήνα ξεδιπλώνονται ιστορίες χαραγμένες στη συλλογική μνήμη που τις αφηγείται ο Νείλος στο αεράκι και μεταφέρει τον απόηχο των λέξεών τους η θάλασσα, από όχθη σε όχθη, για να παραμένει ο πολιτισμός η γλώσσα που πάντοτε θα μας ενώνει.
Με το Κάιρο να πρωταγωνιστεί στην παγκόσμια πολιτιστική σκηνή μέσω της 57ης Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου Καΐρου, αναδημοσιεύουμε με χαρά στην επίσημη σελίδα της Ελληνικής Κοινότητας Καΐρου, την εξαιρετική διαδικτυακή πρωτοβουλία του Αιγυπτιακού Μορφωτικού Κέντρου στην Αθήνα.
Μια ψηφιακή γιορτή πολιτισμού με τίτλο::
«Γέφυρες Βιβλίων μεταξύ Καΐρου και Αθήνας»
Τρείς γυναίκες με ασίγαστο πάθος χτίζουν γέφυρες πολιτισμού μέσα από το πολύπλευρο συγγραφικό τους έργο.
Η πρώτη δημιουργική συμμετοχή στην γιορτή του « Αιγυπτιακού Μορφωτικού Κέντρου» είναι της κυρίας Πέρσας Κουμούτση. Μιας αγαπημένης Αιγυπτιώτισσας, από τις ξεχωριστές φωνές του Ελληνικού πολιτιστικού χώρου, η οποία με το πολυσήμαντο έργο της έχει συμβάλλει αποφασιστικά στον λογοτεχνικό διάλογο μεταξύ των δύο χωρών.
Διαβάστε το ενδιαφέρον κείμενο της για τον Ναγκίμπ Μαχφούζ, ο οποίος είναι τιμώμενο πρόσωπο της 57ης Διεθνού Έκθεσης και ακούστε την να παρουσιάζει το έργο της, αλλά και ένα αγαπημένο της βιβλίο που η ίδια διάλεξε για την περίσταση.
Ο Ναγκιμππ Μαχφούζ ο μεγάλος Αιγύπτιος συγγραφέας θεωρείται από πολλούς ομοεθνείς του αλλά και από πολλούς μελετητές του έργου του ένας από τους πλέον αντιπροσωπευτικούς ίσως μάλιστα ο πιο χαρακτηριστικός συγγραφέας όχι μόνο της Αιγύπτου αλλά και του υπόλοιπου Αραβικού κόσμου. Η επιτυχία και η δημοτικότητα του Μαχφούζ, άνοιξε τον δρόμο στην αραβική λογοτεχνία στην Ευρώπη και την Ελλάδα κατ επέκταση. Χωρίς υπερβολή.
Η επιτυχία όμως του μεγάλου αυτού συγγραφέα, δεν οφείλεται μόνο στο γεγονός ότι είναι εξαιρετικός αφηγητής, ούτε γιατί είναι πολυγράφος, οφείλεται κυρίως στο γεγονός ότι σε όλα του σχεδόν τα βιβλία, ή τουλάχιστον στα περισσότερα κυριαρχεί ο πυρήνας της Αιγυπτιακής κοινωνίας μέσα στις μεγάλες και μικρές γειτονιές της αγαπημένης του πόλης, της πόλης του Καίρου. Με άμεμπτη συγγραφική δεινότητα αποτυπώνει τον τύπο και την ουσία του μέσου Αιγύπτιου, μέσα στις μεγάλες και μικρές αυτές γειτονιές με τις συναισθηματικές ανυψώσεις και καταβυθίσεις στην πορεία της ζωής του, τα όνειρα, τις προσδοκίες τους για μια καλύτερη ζωή, συχνά την προσπάθεια τους να προσεγγίσουν το θείο.
O Ναγκιμππ Μαχφούζ είναι μοναδικός στο να απεικονίζει την πραγματικότητα ακόμα και στα αλληγορικά του βιβλία, και τα ζητήματα που άπτεται γλιστρώντας ανάμεσα στο πραγματικό και το φανταστικό, είναι οικουμενικά και πανανθρώπινα.. Κύριο μέλημα του λοιπόν είναι ο άνθρωπος με ότι ελπίζει ή ονειρεύεται, και για αν το πετύχει προμηθεύεται την πρώτη ύλη του από την καθημερινότητα του απλού λαικού ανθρώπου. Απογυμνώνει τα ανθρώπινα πάθη, θίγει κάθε μορφή αδυναμίας που καταδυναστεύει την ανθρώπινη ψυχή αφού πρώτα καταφέρνει να διεισδύσει σε αυτή και να την ακτινοσκοπήσει. Αποκαλύπτει τις αδυναμίες τους, τα όνειρα τους και αναδεικνύει τη συνεχή πάλη του για επιβίωση, ενίοτε πάλι και τον αγώνα τους για αυτογνωσία.
Οι ιστορίες που περιγράφει ή αφηγείται ο Μαχφούζ στα βιβλία του και ο κόσμος που αναπαριστάνει με τον λόγο του ξεχειλίζει από μια καθημερινότητα όπου μέσα της κυριαρχεί ο άνθρωπος μαζί με ότι τον προσδιορίζει από αρετές αλλά και αδυναμίες. Αλλά ο Ναγκιμππ Μαχφούζ δεν είναι απλός αφηγητής ενός μύθου, η γραφή του είναι αποτέλεσμα σύνθετης παρατηρητικότητας, στοχασμού και εκφραστικής απλότητας τα κύρια στοιχεία δηλαδή που συνθέτουν το επιτυχημένο και ‘αληθινό’ μυθιστόρημα.
Ο συγγραφέας είναι φανερό πως γοητεύεται από την ίδια τη ζωή συγκινείται από τις δοκιμασίες ανθρώπων απλών και μικρών ασήμαντων ακόμα για πολλούς. Αναπλάθει τους πόνους και τις μικρές ευδαιμονίες για να τα ανακαλύψει μέσα τους την ουσιαστικότητα των βιοτικών τρόπων, τους ευσεβείς πόθους, τις κρυφές ή φανερές επιθυμίες.. Χαρακτηριστικός επίσης είναι και ο δεσμός της καθημερινότητας που περιγράφει με την ίδια την Ιστορία και τα γεγονότα που σημάδεψαν την Αίγύπτο από τις αρχές του αιώνα. Το μικρό και το μεγάλο, το προσωπικό σε σχέση με το κοινωνικό και το ιστορικό υπήρξε ανέκαθεν φροντίδα του συγγραφέα..
Θα ήθελα επίσης να προσθέσω πως στο έργο του σπουδαίο ρόλο παίζει και η σχέση του με τη θρησκεία χωρίς αυτό να σημαίνει φανατισμό και θρησκοληψία. Κάθε άλλο ο Μαχγούζ καταδικάζει κάθε είδος φανατισμού ή μικρόνοιας σε σχέση με τη λατρεία και τις πρακτικές της και όχι μόνο στον μουσουλμανικό κόσμο, αλλά παντού. Υπάρχει πάντα σεβασμός προς το θείο αλλά και μια ξεκάθαρη κριτική στάση απέναντι στην ιδεοληψία και στον τρόπο που πολλοί εσφαλμένα ίσως αντιλαμβάνονται τη θρησκεία ο Ναγκιμππ Μαχφούζ υπήρξε μελετητής της ίδιας της ανθρώπινης κατάστασης, της υπαρξιακής απελπισίας του ανθρώπου, ορόσημο για την παγκόσμια δημιουργία, εξαίροντας τις ζώσες αξίες της. Σε όλο του το έργο ο Ναγκιμππ Μαχφούζ μας θυμίζει ξεκάθαρα την παντοτινή αδυναμία του ανθρώπου απέναντι στη φύση του και τους τρόπους ζωής που ο ίδιος δημιούργησε, αλλά και στον εαυτό του με τον οποίο δύσκολα καταφέρνει να συνεννοηθεί, καθώς όπως συμβαίνει με όλους τους μεγάλους συγγραφείς, ο αιγύπτιος συγγραφέας τα συνήθη τα αναδεικνύει σε σημαδιακά και τα φαινομενικά τιποτένια, σε κρίσιμα και ζωτικά.
Με το έργο του κατάφερε να εισάγει στην καρδιά του δυτικού αναγνώστη την ονειρική μαγεία στην πιο έξοχη εκδοχή και σύνθεσή της, αλλά την ίδια στιγμή να εδραιώσει στη συνείδησή του ως αναπότρεπτη διαπίστωση, ότι παντού «ο άνθρωπος είναι ένα παιγνίδι της ζωής, ενώ η ζωή η ίδια είναι ένα όνειρο» κι ότι ο κόσμος που ιστορεί είναι η παγκοσμιότητα σε σμίκρυνση. Πράγματι, το έργο του δεν αφορά μόνο τον Αιγύπτιο, αλλά και τον μέσο άνθρωπο, όπου γης. Έτσι ακόμα και οι συμβολισμοί του πήραν κι αυτοί παγκόσμια διάσταση, ενώ τα τοπικά σύμβολα έγιναν οικουμενικά και πανανθρώπινα και συνεπώς αναγνωρίσιμα στον δυτικό αναγνώστη. Για παράδειγμα, ο μιναρές για τον Μαχφούζ συμβολίζει την ψυχική και πνευματική απομόνωση του ανθρώπου, όπου γης. Το τζαμί αποτελεί το καταφύγιό του ανθρώπου από τους φόβους και τις αδυναμίες του.
Ο Ναγκίμπ Μχαφούζ είναι καθομολογία των μελετητών του ο πιο αντιπροσωπευτικός συγγραφέας της Αιγύπτου, ίσως και όλου του Αραβικού κόσμου.
Εγώ θα πρόσθετα επίσης πως λόγω της οικουμενικότητα των ζητημάτων που πραγματεύεται οτι είναι ο πιο αντιπροσωπευτικός συγγραφέας του μέσου ανθρώπου σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της γης. και το έργο του δεν αφορά μόνο τον Αιγύπτιο ή τον Αραβα αλλά το άνθρωπο γενικότερα απ΄ όπου κι αν προέρχεται. Τον άνθρωπο ως οικουμενικό πλάσμα που άγχεται για την επιβίωση, αναζητά την αλήθεια και κατέχεται από δέος για το άγνωστο.
«Είναι φθονερή η αλήθεια όταν δε σου δείχνει τον δρόμο της, όταν δε σε παρακινεί να τη φθάσεις, όταν σε αφήνει αβοήθητο, χαμένο μέσα στον λαβύρινθο των διλημμάτων της, μισοπνιγμένο ναυαγό μέσα στη θάλασσα των ενδοιασμών και των αναστολών της. Όποιος πιστεύει πως έφτασε κοντά στην αλήθεια θα πρέπει να βρήκε τον δρόμο της· και όποιος νόμισε πως τη βρήκε χάθηκε, γιατί ούτε τη φθάνεις ποτέ την αλήθεια, ούτε την αποφεύγεις, μόνο απεγνωσμένα την αποζητάς».
Ναγκίμπ Μαχφούζ
Ακούστε στους παρακάτω συνδέσμους την κα Πέρσα Κουμούτση
Η ψηφιακή πολιτιστική γιορτή «Γέφυρες Βιβλίων μεταξύ Καΐρου και Αθήνας», που διοργανώνει το Αιγυπτιακό Μορφωτικό Κέντρο στην Αθήνα, μας παρουσιάζει την κα Μαρία Αδαμαντίδου, μια ακόμα σημαντική Αιγυπτιώτισσα με μακρά πορεία προσφοράς. Συγγραφέας και διακεκριμένη ιστορική ερευνήτρια, η κα Αδαμαντίδου αναδεικνύει με το έργο της τη μνήμη και την πολιτιστική κληρονομιά των Ελλήνων της Αιγύπτου.
Διαβάστε στο κείμενο που ακολουθεί την άποψή της για το φλέγον ζήτημα της γλώσσας, αλλά και της συγκρότησης εθνικής ταυτότητας. Παρακολουθήστε,στην συνέχεια, πατώντας στους παρακάτω συνδέσμους, την κυρία Μαρία Αδαμαντίδου να παρουσιάζει η ίδια, το νέο και πολλά υποσχόμενο βιβλίο της με τίτλο:
ΑΙΓΥΠΤΙΩΤΕΣ ΕΛΛΗΝΕΣ ΚΑΙ ΑΡΑΒΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ
ΣΧΟΛΕΙΑ, ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΑΙΓΥΠΤΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ (1950-1960)
Η αποχώρηση μεγάλου αριθμού Ελλήνων από την Αίγυπτο στις δεκαετίες 1950 και 1960 αποτελεί ένα οδυνηρό κεφάλαιο της ιστορίας μας. Στα αίτια της μαζικής αποχώρησης, οι σχετικές ιστορικές μελέτες περιλαμβάνουν και την έλλειψη γνώσης της αραβικής γλώσσας. Ασχέτως αν στην τελική ανάλυση, αποφασιστικό ρόλο στην αποχώρηση έπαιξαν άλλοι παράγοντες, εύλογο είναι το ερώτημα: Γιατί δεν έμαθαν τα αραβικά οι Ελληνες που ζούσαν επί δεκαετίες στην Αίγυπτο;
Οι ιδιαίτερες συνθήκες που τούς είχαν αρχικά επιτρέψει να ζουν και να εργάζονται στην χώρα έχοντας υποτυπώδη γνώση της αραβικής, άλλαξαν άρδην με την
ανάληψη εξουσίας από τους Ελεύθερους Αξιωματικούς του Γκαμάλ Αμπντελ-Νάσερ στη δεκαετία του 1950.
Η υποχρεωτική εισαγωγή των Αραβικών ως πρωτεύοντος μαθήματος στα προγράμματα όλων των ξένων σχολείων, ειδικά για την περίπτωση των ελληνικών, έθετε σε κίνδυνο την υπέρτατη αποστολή τους ως εκπαιδευτηρίων της διασποράς: την καλλιέργεια ελληνικής ταυτότητας.
Η παρούσα μελέτη εξετάζει τις προσπάθειες εκπαιδευτικών και κοινοτικών παραγόντων να εφαρμόσουν την –αρχικά ανεφάρμοστη– αιγυπτιακή νομοθεσία, εστιάζοντας σε διάφορες πτυχές του προβλήματος: από τα ακατάλληλα αραβικά αναγνωστικά και τη θεωρούμενη επιζήμια ταυτόχρονη διδασκαλία ελληνικών και αραβικών, μέχρι την έλλειψη συντονισμού ανάμεσα στα παροικιακά σχολεία και τις νομοθετικές διατάξεις που δυνητικά καταργούσαν την ελληνικότητά τους. Ιδιαίτερα σημαντικό το ότι η μελέτη παρουσιάζει την οπτική γωνία των Αιγυπτίων.
Βασισμένο σε πρωτογενείς πηγές και προσωπικές μαρτυρίες, το βιβλίο φωτίζει την εκπαιδευτική διελκυστίνδα που διεξάχθηκε ανάμεσα στην αιγυπτιακή και την ελληνική πλευρά ,με την«εθνική ταυτότητα»ζητούμενο και για τις δύο.
Τρίτη συμμετοχή στην ψηφιακή πολιτιστική γιορτή είναι της Δρ. Ελένης Κονδύλη, Καθηγήτριας Αραβολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και μίας από τις πρωτοπόρες μορφές στην προβολή της Αραβικής λογοτεχνίας και του Αραβικού πολιτισμού στην Ελλάδα.
Η συμμετοχή αυτή αποτελεί αναγνώριση της εξέχουσας επιστημονικής και πολιτιστικής της προσφοράς στη δημιουργία σταθερών γεφυρών γνώσης μεταξύ του Αραβικού και του Ελληνικού κόσμου, μέσα από την ακαδημαϊκή έρευνα, τη μετάφραση και τη γνωριμία του Ελληνικού κοινού με τους λογοτεχνικούς και πολιτιστικούς θησαυρούς του Αραβικού κόσμου.
Η Δρ. Ελένη Κονδύλη μας παρουσιάζει το βιβλίο της με τίτλο: ‘Εισαγωγή στη Λογοτεχνία των Αράβων’
Ένα εξαιρετικά σημαντικό πόνημα που εκδόθηκε για πρώτη φορά το 2000, έχει κάνει μέχρι σήμερα τουλάχιστον 15 εκδόσεις. Στις 500 περίπου σελίδες του, εξηγεί στην αρχή ποιος είναι ο αραβικός κόσμος και ποια είναι η γλώσσα του, και στη συνέχεια αναπτύσσεται μια ιστορική αναδρομή για το πώς αναπτύχθηκε η αραβική λογοτεχνία, με τα τόσο ζωντανά ποιήματα της ζαχιλίγια, την επίδραση του Κορανίου σε όλο τον ισλαμικό κόσμο, το άνταμπ του 8ου αιώνα, τα ποιήματα των Ομεϊαδών, τα ποιήματα και τα λογοτεχνικά έργα των Αββασιδών, τα θαυμάσια λαϊκά έργα και παραμύθια, τις 1001 Νύχτες, και φθάνει μέχρι τη σύγχρονη εποχή και το Νόμπελ της αραβικής λογοτεχνίας που δεν είναι άλλο από τον περίφημο Ναγκίμπ Μαχφούζ, και άλλες προσωπικότητες από την πεζογραφία, το θέατρο και την ποίηση. Στο έργο αυτό υπάρχουν για τον Έλληνα αναγνώστη που δεν γνωρίζει την αραβική γλώσσα, μεταφρασμένα αποσπάσματα από σπουδαία αραβικά έργα της κάθε εποχής. Το βιβλίο αυτό έγινε αφορμή να μεταφραστούν και να γίνουν γνωστά σπουδαία λογοτεχνικά αραβικά έργα.
Άλλα σχετικά βιβλία
Ο Αραβικός Πολιτισμός, εκδόσεις Πεδίο (550 σελίδες), επίσης σε πολλές εκδόσεις, είναι μια συνοπτική παρουσίαση των αρχών και της εξέλιξης του Αραβικού Πολιτισμού και των επιτευγμάτων του.
Το βιβλίο για τον Άδωνη, είναι το πρώτο δίγλωσσο βιβλίο αραβικής ποίησης που εκδόθηκε στην Ελλάδα, περιέχει εξηγήσεις, και σχόλια για την συγκεκριμένη ποιητική συλλογή, καθώς και ένα δίγλωσσο αραβο-ελληνικό και ελληνο-αραβικό λεξιλόγιο.
Το Χρονικό της Μεσογείου. Βυζάντιο, Ισλάμ, Δύση (640 σελίδες), δείχνει τη μεγάλη σχέση που είχαν μεταξύ τους οι λαοί που ζούσαν στην Μεσόγειο κατά τους μεσαιωνικούς χρόνους.
